“ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ NUÔI CẤY MÔ DỨA MD2 TẠI VIỆN NÔNG NGHIỆP THANH HÓA”
Thanh Hóa là một trong những tỉnh có diện tích trồng dứa lớn nhất cả nước, do đó nhu cầu về nguồn giống là rất lớn. Theo Đề án Phát triển cây ăn quả tập trung trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, cây dứa được xác định là cây trồng chủ lực, với diện tích trồng dứa tập trung duy trì khoảng 3.500 ha, sản lượng đạt 110.250 tấn/năm. Vì vậy, việc ứng dụng các tiến bộ khoa học, sử dụng giống dứa nuôi cấy mô, có năng suất, chất lượng cao, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu thổ nhưỡng của địa phương là một trong những điều kiện tiên quyết để nâng cao năng suất, chất lượng dứa nhằm tạo ra vùng nguyên liệu dứa đảm bảo về số lượng, chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, góp phần nâng cao đời sống cho người trồng dứa. Tuy nhiên trước năm 2023 trên địa bàn tỉnh chưa có một đơn vị nào ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô trong sản xuất dứa giống.
Hình ảnh 1: Vùng nguyên liệu dứa Thanh Hóa
Giống dứa MD2- “ỨNG CỬ VIÊN VÀNG” của ngành dứa xuất khẩu
Cây giống dứa MD2 có tên khoa học là Ananas comosus là loại dứa có nguồn gốc từ Hawaii, được lai tạo bởi tập đoàn nông nghiệp Del Monte, Mỹ và được Viện Nghiên cứu Rau quả nhập nội từ Costa Rica về Việt Nam trồng thử nghiệm từ năm 2006. Nhờ sở hữu những ưu điểm vượt trội về khả năng sinh trưởng khỏe, chịu hạn tốt, thích nghi tốt với nhiều điều kiện nông hóa, thổ nhưỡng khác nhau ở cả vùng Bắc Trung Bộ, vùng núi, vùng trũng phèn; chất lượng quả được đánh giá caonhư: vỏ mỏng, mắt nông, thịt quả màu vàng tươi, vị ngọt thanh, ít xơ, có hương thơm hấp dẫn, trọng lượng quả lớn trung bình 1.5 – 2.0 kg (trọng lượng trung bình của các giống dứa truyền thống hiện nay trên địa bàn tỉnh chỉđạt từ 0,7- 1,2 kg), phù hợp cho cả ăn tươi và chế biến công nghiệp (đồ hộp, nước ép). Vì vậy, trong những năm gầnđâygiống dứa MD2 đang nổi lên như một “ứng cử viên vàng” cho xuất khẩu và chế biến, là lựa chọn thay thế mang lại giá trị kinh tế cao hơn gấp nhiều lần so với giống dứa truyền thống. Tuy nhiên, hiệnviệc cung cấpđủnguồn giống MD2 cho các vùng nguyên liệuđang gặp khó khăn do khả năng hình thành chồi trong điều kiện tự nhiên thấp (khoảng 2-3 chồi/cây/năm), trong khi công nghệ nuôi cấy mô tế bào cho phép nhân giống cây trồng với hệ số nhân cao, đáp ứng nhu cầu giống với số lượng lớn cho trồng trọt trên diện rộng.Vì vậy, việc áp dụng công nghệ cấy mô trong nhân giống dứa MD2 không chỉ giải quyết triệt để vấn đề nguồn giống mà còn tối ưu hóa hiệu quả canh tác, tạo ra mô hình nông nghiệp bền vững và lợi nhuận cao, được nhiều tỉnh thành trong cả nước lựa chọn đưa vào trồng và phát triển vùng nguyên liệu.
Thực hiện nhiệm vụ“Nghiên cứu, chọn tạo, khảo nghiệm, xây dựng quy trình kỹ thuật và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật giống cây trồng Nông nghiệp”. Bắt đầu từ năm 2024,Viện Nông nghiệp Thanh Hóa đã tiếp nhận và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, tập trung nghiên cứu và hoàn thiện quy trình nhân giống dứa MD2 bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào ( in-vitro). Đây là một phương pháp có nhiều ưu điểm nổi trội nhưtạo ra số lượng lớn cây giống chất lượng cao, đồng đều, sạch bệnh và có khả năng sinh trưởng tốt. Việc đưa công nghệ nuôi cấy mô vào sản xuất giống dứa MD2 sẽ giúp đảm bảo cây giống mang đặc tính vượt trội giống hệt cây mẹ, giảm thiểu rủi ro từ sâu bệnh, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng trái. Ngoài ra, nó còn giúp rút ngắn thời gian trồng và thu hoạch, tiết kiệm diện tích và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người trồng. Từ đó, sản xuất được giống dứa MD2 với quy mô lớn, chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu sản xuất hàng hóa trên địa bàn tỉnh và các vùng lân cận. Từ thành công trong việc thực hiện nhiệm vụ, đã mang lại cho Viện nông nghiệp quy trình hoàn thiện để nhân giống tại địa phương, đồng thời cũng được đánh giá là giá trị kỹ thuật phù hợp tại thời điểm hiện nay, được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành vùng nguyên liệu dứa tự cung tại địa phương và dự kiến nhân rộng tới các tỉnh lân cận một cách bền vững để phục vụ nhu cầu chế biến và xuất khẩu.
Với các điều kiện trang thiết bị, máy móc hiện đại và đội ngũ cán bộ chất lương cao, Viện Nông nghiệp Thanh Hóa đã triển khai giai đoạn 1( tái sinh chồi và nhân nhanh phòng thí nghiệm vô trùng). Đến năm 2025, Viện nông nghiệp đã tiếp tục thực hiện giai đoạn 2(nhân nhanh, ra rễ và ra vườn ươm), sản xuất thử nghiệm 50.000 cây dứa MD2 bằng phương pháp nuôi cây mô tế bào( in- vitro) đạt tiêu chuẩn xuất vườn.
Hình ảnh 2: Cán bộ kỹ thuật thực hiện nhân giống MD2 trong điều kiện vô trùng tại Phòng thí nghiệm- Viện Nông nghiệp Thanh Hoá
Hình ảnh 3: Cán bộ kỹ thuật theo dõi bình cây trong phòng vô trùng
Ngoài ra, với mục tiêu rút ngắn thời gian tạo chồi,chồi hình thành khỏe, tăng hệ số nhân giống nhằm cung cấp nguồn giống quanh năm, ổn định cho sản xuất quy mô lớn Viện nông nghiệp đã và đang nghiên cứu và hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhân giống dứa MD2 bằng kỹ thuật tách chồi áp dụng phương pháp hủy đỉnh sinh trưởng. Hiện Viện đã xây dựng 1 mô hình sản xuất giống dứa MD2 trong vườn ươm từ nguồn vật liệu nuôi cấy mô, quy mô 1.000m2 với 5.000 cây giống tại khu nhà lưới của Viện.
Hình ảnh 3: Cây dứa nuôi cấy mô tại vườn ươmsau 4 tháng sau trồng
Với việc hợp tác chuyển giao TBKT và quá trình nghiên cứu, sản xuất thử nghiệm trực tiếp từ phòng thí nghiệm đến mô hình sản xuất tại vườn ươm. Viện Nông nghiệp Thanh Hóa đã dần làm chủ công nghệ và bắt đầu cung cấp ra thị trường các giống dứa MD2 nuôi cấy mô có chất lượng tốt và sạch bệnh với số lượng khoảng 50.000 cây. Dự kiến đến năm 2026 sản lượng cây giống cung cấp ra thị trường khoảng 1-1,5 triệu cây. Đồng thời hoàn thiện 2 bản hướng dẫn về kỹ thuật sản xuất giống dứa MD2 bằng phương pháp nuôi cấy mô trong phòng thí nghiệm và kỹ thuật sản xuất giống dứa MD2 bằng kỹ thuật tách chồi làm tài liệu cho các cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị nghiên cứu, chuyển giao TBKT cho người dân.
Có thể thấy, sự chủ động của Viện Nông nghiệp Thanh Hóa trong việc tiếp nhận, làm chủ công nghệ nuôi cấy mô và kỹ thuật nhân giống vô tính hiện đại đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng cho ngành trồng dứa tại địa phương. Việc sản xuất thành công nguồn giống dứa MD2 sạch bệnh, giúp giảm 20-30% chi phí đầu vào, rút ngắn thời gian sinh trưởng từ 1-2 tháng và tăng năng suất 15-25% so với giống nhân chồi dự nhiên.Với năng suất trung bình 55-65 tấn/ha và giá bán thị trường hiện nay 8.000-12.000 đồng/kg người trồng dứa MD2 có thể đạt doanh thu 450-700 triệu đồng/ha, cao gấp 2,5-3 lần so với giống dứa truyền thống. Lợi nhuận ròng tại nhiều mô hình đạt 200-300 triệu/đồng/ha/vụ.
Nguồn giống chất lượng cao không chỉ giải quyết triệt để “bài toán” thiếu hụt nguồn cung giống vốn nan giải bấy lâu nay, mà còn tạo tiền đề vững chắc để tỉnh Thanh Hóa hiện thực hóa mục tiêu phát triển vùng nguyên liệu dứa tập trung, quy mô lớn theo hướng công nghệ cao. Với lộ trình cung ứng hàng triệu cây giống ra thị trường vào năm 2026, mô hình này hứa hẹn sẽ là đòn bẩy nâng cao giá trị kinh tế, giúp người nông dân làm giàu bền vững trên chính mảnh đất quê hương, đưa thương hiệu dứa Thanh Hóa vươn xa trên thị trường xuất khẩu.
Hồ Lý