Hiệu quả mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn tại xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa
Những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn là một trong những phương thức sản xuất nông nghiệp bền vững quan trọng mà người sản xuất đang hướng tới. Mô hình này không chỉ tạo ra sản phẩm nông nghiệp hữu cơ an toàn mà còn giúp bảo vệ, hạn chế ô nhiễm môi trường. Trong tỉnh, một trong những mô hình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn tiêu biểu mang lại hiệu quả kinh tế là mô hình sản xuất của trang trại Thảo Hiền tại xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa.
(Khu trồng dưa trong nhà lưới sử dụng phân hữu cơ tự sản xuất của trang trại Thảo Hiền)
Nông nghiệp tuần hoàn là một quá trình sản xuất nông nghiệp khép kín, các chất thải và các phế phụ phẩm sẽ được tái tạo, trở thành nguyên liệu đầu vào của các quá trình sản xuất khác. Qua đó tối ưu việc sử dụng tài nguyên, giảm lãng phí,…hạn chế các tác động có ảnh hưởng xấu đến môi trường bằng việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ sinh học và công nghệ hóa lý, các chất thải, phế phụ phẩm sẽ được tái chế, trở thành nguyên liệu đầu vào cho quá trình mới (nuôi trồng, chế biến nông sản,…) nhằm mục đích tạo ra các sản phẩm an toàn, đạt chất lượng cao. Quá trình này giúp giảm sự thất thoát, giảm phát thải ra môi trường và giúp người nông dân tiết kiệm chi phí sản xuất. Qua đó nâng cao nhận thức về mặt tái sử dụng phế phụ phẩm và bảo vệ môi trường trong sản xuất.
Tại xã Quảng Ngọc, gia đình chị Nguyễn Thị Hiền đã thầu gần 2 ha đất lầy trũng khó canh tác tại thôn Én Giang để xây dựng trang trại tổng hợp. Với niềm đam mê làm nông nghiệp sạch và ý thức, trách nhiệm bảo vệ môi trường ngay từ khi bắt đầu chị đã hướng tới xây dựng một mô hình nông nghiệp theo hướng sản xuất hữu cơ tuần hoàn không rác thải. Trên diện tích đã được quy hoạch, chị đã đầu tư hàng tỉ đồng để cải tạo và xây dựng trang trại, chị bố trí từng phân khu sản xuất với 8.000 m2 nhà lưới ứng dụng công nghệ cao để trồng rau, hoa quả theo mùa như dưa vàng, dưa baby, dưa lê,… bình quân 3 – 4 vụ/năm, 300 m2 khu chuồng nuôi lợn, gà với quy mô 1.000 gà thịt, 300 con lợn được chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học, 3.000m2 diện tích mặt nước nuôi cá trắm, trôi, chép, rô phi,…, 300 m2 nuôi giun quế. Diện tích còn lại chị luân canh trồng lúa, bí đỏ, cây thuốc lào, ngoài ra chị trồng thêm các loại cây ăn quả, hoa, cây cảnh tạo cảnh quan môi trường, đa dạng hóa sản phẩm, tăng năng suất trên một đơn vị diện tích.
Tại trang trại một lượng lớn phế phụ phẩm và chất thải chăn nuôi được thải ra hàng ngày, nếu xử lý không đúng cách sẽ gây ô nhiễm môi trường, phát sinh dịch bệnh cho khu vực chăn nuôi và môi trường sống. Vì vậy chị sử dụng hệ thống xử lý chất thải biogas và nuôi trùn quế giúp xử lý triệt để nguồn chất thải đồng thời quay lại đầu tư vào đất giúp cải tạo trả lại độ phì cho đất, tạo nguồn phân bón cho cây trồng, thức ăn cho vật nuôi, tạo năng lượng tái sinh, nguồn chất đốt phục vụ sinh hoạt cho trang trại. Chất thải vật nuôi được thu gom và ngâm ủ tại bể biogas, tại đây qua quá trình phân giải các chất thải hữu cơ trong môi trường kỵ khí (không có không khí), phân và các chất thải hữu cơ dưới tác động của các vi sinh vật sẽ bị phân huỷ thành các chất vô cơ dễ tiêu và khí metan, khí này được sử dụng làm chất đốt phục vụ sinh hoạt cho trang trại còn lại toàn bộ chất thải sau đó được bơm lên các bể chứa, phối trộn với chế phẩm sinh học, ngâm ủ để trở thành phân bón hữu cơ. Nước thải từ hệ thống biogas qua xử lý sẽ được bơm vào hệ thống bể lắng lọc để tái sử dụng làm nguồn nước tưới cây và tắm cho lợn.
(Khu nuôi gà theo hướng an toàn sinh học của trang trại Thảo Hiền)
Ngoài ra, tại trang trại chị sử dụng giun quế như là một mắt xích trong chuỗi tuần hoàn, thức ăn cho giun tận dụng từ chính các phế phụ phẩm nông nghiệp như phân gia súc, gia cầm, rơm rạ, bèo, thân cây ngô…. Sau đó, giun lại làm thức ăn trực tiếp cho vật nuôi hoặc được phối trộn với các loại cám ngô, gạo, bột đậu tương… để ép thành cám viên tự chế. Phân vật nuôi làm thức ăn cho giun, giun làm thức ăn cho vật nuôi của trang trại tạo thành vòng tròn khép kín, vừa tận dụng được chất thải, vừa đảm bảo yếu tố môi trường trong chăn nuôi. Sau một thời gian áp dụng, chị nhận thấy vật nuôi được nuôi bằng giun quế có sức đề kháng tốt hơn, chất lượng thịt ngon hơn, ít mắc các bệnh thường gặp, hạn chế sử dụng đến kháng sinh phòng bệnh. Bên cạnh việc nuôi giun quế để chủ động nguồn thức ăn dinh dưỡng cho đàn vật nuôi, phân của giun quế còn được phục vụ trong trồng trọt, phân giun và dịch giun là nguồn phân hữu cơ tự nhiên thay thế phân bón hóa học, giàu hàm lượng dinh dưỡng giúp cải tạo hệ vi sinh vật, làm tơi xốp đất trồng giúp cây dễ có sức sống bền hơn, năng suất cao hơn, ít sâu bệnh. Ngoài ra những phụ phẩm từ hoạt động trồng trọt như cỏ, trái cây hư hỏng, cành cây, lá cây cắt tỉa bỏ đi đều được để lại giữ độ ẩm cho đất trồng và gom ủ thành mùn phục vụ trở lại sản xuất.
Chị cho biết: trong bối cảnh giá thức ăn chăn nuôi, giá phân bón tăng cao như hiện nay, nhờ hoạt động theo cách thức này, quy trình sản xuất của trang trại theo một vòng tuần hoàn khép kín, tận dụng tối đa chất thải giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế, bảo vệ sức khỏe người lao động, không gây ô nhiễm môi trường. Hàng năm trang trại đã cung ứng ra thị trường các sản phẩm hữu cơ an toàn trên 32 tấn dưa và rau quả các loại, xuất chuồng gần 300 con lợn thịt, 1.000 con gà thịt, trên 10 tấn cá các loại. Các sản phẩm đều được liên kết bao tiêu đầu ra, sản phẩm lợn thịt, gà thịt được xuất bán cho Công ty CP Green Feed, các điểm giết mổ thực phẩm an toàn và thương lái thu mua; rau quả được bán cho các cửa hàng thực phẩm an toàn, siêu thị, nhà hàng, bếp ăn tập thể trong và ngoài tỉnh như Hà Nội, Hải Phòng, Ninh Bình,… Doanh thu hàng năm đạt từ 3 – 4 tỷ đồng, sau khi trừ các chi phí trang trại cho thu nhập khoảng 1 tỷ đồng/năm, trang trại tạo việc làm cho 3 – 5 lao động với mức lương 5 – 7 triệu đồng/người/tháng. Mô hình sản xuất tuần hoàn giúp bảo vệ môi trường, giảm phát thải nhà kính thông qua việc hạn chế đốt rác thải nông nghiệp, hạn chế sử dụng phân bón hóa học và quản lý tốt chất thải chăn nuôi giúp thu nhập tăng lên đáng kể từ 15 – 20%, giảm chi phí sản xuất lên đến 30% nhờ tận dụng được các nguồn nguyên liệu để tái quay vòng trong sản xuất, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đảm bảo an toàn sức khỏe cho người lao động. Mô hình trang trại của chị cũng là mô hình trang trại tiêu biểu được khen thưởng của Hội làm vườn và trang trại Thanh Hóa, là điểm đến cho các đoàn tham quan học tập kinh nghiệm sản xuất. Đây cũng là địa điểm dã ngoại thực tế hấp dẫn dành cho các em học sinh trong tỉnh đến tham quan trải nghiệm được tận mắt chứng kiến các công đoạn sinh trưởng và phát triển của cây trồng từ chăm sóc, làm đất, ươm cây, chăm sóc, tự tay thu hoạch rau quả, cho động vật ăn,…
Mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn là xu hướng tất yếu khi vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng an toàn, vừa nâng cao thu nhập cho nông dân, đồng thời bảo vệ môi trường và phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng.
Phương Thúy