Hiệu quả mô hình thâm canh cây ngô sinh khối làm nguyên liệu chế biến thức ăn chăn nuôi đại gia súc
Ngô sinh khối là cây ngô được thu hoạch ở giai đoạn bắp ngô chín sáp để làm thức ăn cho gia súc ăn cỏ. Thay vì thu hoạch để lấy hạt lúc bắp ngô đã chín hoàn toàn, cây ngô thu hoạch làm thức ăn cho gia súc ở giai đoạn bắp ngô chín sáp sẽ đảm bảo độ mềm, giàu dinh dưỡng và sự ngon miệng cho vật nuôi. Toàn bộ cây ngô (thân, lá, bắp) thường được băm/xay nhỏ để cho gia súc ăn trực tiếp, hoặc chế biến sâu hơn thành các thức ăn cho gia súc như ủ chua, viên nén hoàn chỉnh cho gia súc ăn cỏ…
Một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Ngô phối hợp với Công ty TNHH Hạt giống Việt (VietSeed) thực hiện mới đây đối với nhiều loại cây thức ăn cho gia súc ăn cỏ cho thấy, ngô sinh khối là thức ăn thô xanh có chất lượng cao, đứng đầu trong số các loại cỏ dành cho thức ăn chăn nuôi. Ngô sinh khối cũng được đánh giá là có nhiều ưu điểm so với các loại cỏ khác như năng suất cao (từ 45-50 tấn/ha/vụ), có thể trồng bằng hạt trên diện tích lớn, chi phí trồng trung bình, dinh dưỡng tốt, rất dễ tiêu, ngon miệng. Do đó, với bối cảnh giá thức ăn chăn nuôi cao và thường khan hiếm vào mùa đông như hiện nay thì ngô sinh khối sẽ là giải pháp then chốt cho ngành chăn nuôi Việt Nam với vai trò là cây trồng chủ lực đáp ứng nhu cầu thức ăn thô xanh bền vững.
Nghị định 106/2024/NĐ-CP ngày 01/8/2024 của Chính phủ quy định những chính sách hỗ trợ nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Trong đó, quy định mức hỗ trợ xây dựng, phát triển vùng nguyên liệu cây trồng làm thức ăn chăn nuôi, sản xuất, chế biến, bảo quản và tiêu thụ nguyên liệu trong nước để sản xuất thức ăn chăn nuôi,…đã và đang là động lực giúp bà con nông dân phát triển diện tích trồng cây nguyên liệu phục chăn nuôi nói chung và ngô sinh khối nói riêng.
Việc nhân rộng diện tích trồng ngô sinh khối vừa giúp nông dân giảm áp lực về nguyên liệu ngũ cốc đầu vào, vừa chủ động được nguồn thức ăn thô xanh có chất lượng, giảm chi phí thức ăn chăn nuôi. Đồng thời, trồng ngô sinh khối để tự nuôi gia súc ăn cỏ hoặc bán cho các doanh nghiệp chăn nuôi thường mang lại giá trị kinh tế gấp từ 2,5 – 3,5 lần so với trồng lúa – đây cũng là một động lực kinh tế quan trọng giúp đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng tại các địa phương trong cả nước.
Thanh Hóa là một trong những tỉnh có tổng đàn trâu, bò lớn của cả nước. Theo số liệu thống kê năm 2023, đàn trâu bò toàn tỉnh có 365.164 con, trong đó đàn trâu là 131.702 con, đàn bò là 233.462 con. Vì vậy, nhu cầu về thức ăn thô xanh mỗi năm là rất lớn. Để giúp người dân mạnh dạn đưa cây ngô sinh khối vào gieo trồng với quy mô lớn, Trung tâm khuyến nông tỉnh đã phối hợp với trung tâm DVNN Nông Cống xây dựng thực hiện mô hình “Thâm canh cây ngô sinh khối làm nguyên liệu chế biến thức ăn chăn nuôi đại gia súc tại xã Thăng Long“. Kết quả thực hiện mô hình sẽ là cơ sở khuyến cáo nhân rộng, mở ra hướng sản xuất cây trồng mới góp phần khai thác tốt các tiềm năng lợi thế về phát triển nông nghiệp địa phương, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân đồng thời thực hiện có hiệu quả mục tiêu chuyển đối cơ cấu cây trồng trên địa bàn xã.
Mô hình thâm canh cây ngô sinh khối được thực hiện tại xã Thăng Long sử dụng giống ngô CP 501S do Công ty CP Giống cây trồng Tứ Xuyên tại thành phố Thanh Hóa cung ứng trên diện tích đất 9,5 ha của 25 hộ dân. Với việc tham gia mô hình các hộ dân được hỗ trợ 50% chi phí giống, phân bón và 100% kinh phí tập huấn, đồng thời được các cán bộ Khuyến nông hỗ trợ, tư vấn kỹ thuật thường xuyên.
Hình ảnh: Các hộ dân được tập huấn kỹ thuật để tham gia mô hình
Giống ngô CP 501S có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, phù hợp với điều kiện canh tác đa dạng với nhiều ưu điểm vượt trội: khả năng kháng sâu bệnh tốt như ngăn ngừa sâu keo mùa thu, sâu đục thân, sâu đục bắp, sâu khoang; có bộ rễ ăn sâu vào đất nên khả năng chống đổ tốt, có thể canh tác 2 vụ/năm cho năng suất sinh khối cao. Nhờ vậy, quá trình canh tác giảm đáng kể việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, tiết kiệm chi phí sản xuất, vừa cho hiệu quả kinh tế cao lại góp phần bảo vệ môi trường, an toàn cho các hộ dân, rất phù hợp làm nguyên liệu chế biến thức ăn chăn nuôi đại gia súc đáp ứng tốt nhu cầu các nhà máy chế biến và các trang trại chăn nuôi hiện nay.
Hình ảnh: Cánh đồng ngô sau một tháng gieo trồng
Từ khi bắt đầu triển khai thực hiện mô hình, các hộ dân được cán bộ khuyến nông hỗ trợ, tập huấn kỹ thuật từ khâu làm đất đến trồng, chăm sóc và thu hoạch. Cây ngô trước khi xuống giống cần vệ sinh đồng ruộng, bón vôi, cày vỡ đất, yêu cầu cày sâu 20-25cm, làm sạch cỏ, bừa phẳng, lên luống cao 20 -25cm, rộng 80-1,0 m, rãnh rộng 35-40 cm; khi gieo trồng cần làm rãnh, gieo hạt sâu 2-3 cm. Đảm bảo đủ ẩm khi gieo (Độ ẩm từ 70-80%), tránh để hạt giống tiếp xúc với phân. Lượng giống cho 1 ha: 25 kg, mật độ thích hợp: 6,5- 7,0 vạn cây/ha. Khoảng cách gieo: Bố trí hàng cách hàng 60-65cm; cây cách cây 20 cm.
Về quá trình chăm sóc: Tiến hành làm cỏ, xới xáo, vun gốc với các đợt bón phân (bao gồm bón lót và bón thúc). Bón phân cách gốc 10-15cm, kết hợp vun xới phủ phân bón. Lưu ý, đảm bảo cung cấp đủ nước để cây ngô phát triển tốt cho năng suất cao ở các thời kỳ quan trọng như: Thời kỳ 5 – 7 lá, thời kỳ trước trổ cờ 10 -15 ngày và chống úng cho cây nhất là thời kỳ cây con. Đối với thời điểm thu hoạch: Thời điểm lý tưởng cắt cây ngô xanh để ủ chua là khi 50% số bắp trên cây ở giai đoạn chín sáp, cây ngô được thu hoạch toàn bộ thân bao gồm cả bắp.
Kết quả thực hiện mô hình cho thấy, sau 4 tháng thực hiện nhờ áp dụng TBKT kỹ thuật và tuân thủ các khuyến cáo của cán bộ khuyến nông vào quá trình sản xuất, chăm sóc nên giống ngô (giống CP501S) sinh trưởng, phát triển khỏe, đồng đều, thời gian trỗ cờ phun râu tập trung, hạn chế sâu bệnh phát sinh gây hại, thời gian sinh trưởng ngắn ngày hơn các ruộng ngô lấy hạt tại địa phương là 10 ngày, số lần phải phun thuốc phòng trừ sâu bệnh là 3 lần/vụ giảm so với ruộng đại trà 2 lần, giảm được chi phí sử dụng thuốc BVTV 40%. Năng suất đạt 46,02 tấn/ha cao hơn phương pháp thâm canh truyền thống (6,9 tấn/ha). Ngoài ra, để đảm bảo đầu ra cho bà con nông dân, ngô sau khi thu hoạch được HTX nông nghiệp Thăng Long đứng ra thu mua và bán cho Trang trại bò sữa Vinamilk Như Thanh. Với giá bán 1.130.000 đồng/tấn, doanh thu bình quân đạt 52 triệu đồng/ha/vụ tăng 27,4% so với sản xuất đại trà và cao hơn nhiều so với các loại cây trồng truyền thống khác. Từ đó giúp bà con nông dân yên tâm sản xuất, nhân rộng mô hình.
Hình ảnh: Ngô sinh khối được thu hoạch và vận chuyển đến trang trại bò sữa
Mô hình thâm canh cây ngô sinh khối là một mô hình mới tại địa phương nhưng đã và đang cho thấy hiệu quả tích cực cả về kinh tế, xã hội và môi trường mà nó mang lại. Trong điều kiện tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng tăng, sự biến đổi khó lường của điều kiện thời tiết, khí hậu đang là mối lo chung. Do đó, việc đưa vào trong sản xuất nông nghiệp những phương pháp canh tác bền vững là vô cùng cần thiết nhằm thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân từ đó tiến tới một nền nông nghiệp sản xuất theo hướng xanh, sạch và hiệu quả.
Hồ Lý