Hiệu quả mô hình trồng nhãn hương chi trái vụ theo hướng VietGap tại xã Ngọc Liên, tỉnh Thanh Hóa
Trong những năm qua, sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Ngọc Liên, tỉnh Thanh Hóa có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa theo tiêu chuẩn an toàn. Trong xã đã hình thành các mô hình sản xuất nông nghiệp tập trung, chuyên canh đem lại hiệu quả kinh tế cao trong đó nổi bật phải kể đến mô hình trồng nhãn hương chi theo hướng Vietgap của Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp (HTX DVNN) và giống cấy trồng Đồng Tâm (thôn Minh Lâm, xã Ngọc Liên).
(Vườn nhãn hương chi trồng theo hướng VietGap của HTX DVNN và cung ứng giống cây trồng Đồng Tâm)
Giai đoạn trước đây tại xã Ngọc Liên, người dân chủ yếu trồng những loại cây truyền thống địa phương như lúa, mía, ngô, sắn,… cho giá trị thu nhập thấp. Để nâng cao hiệu quả kinh tế, tăng hiệu quả sử dụng đất, anh Đỗ Đồng Tâm – Giám đốc HTX DVNN và giống cây trồng Đồng Tâm đã tìm tòi và du nhập giống nhãn hương chi tại tỉnh Hưng Yên về trồng thử tại địa phương. Sau vài năm trồng cho thấy cây nhãn thích hợp với điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng tại đây tuy nhiên anh nhận thấy trồng nhãn trái vụ thường bán được giá thành cao hơn so với chính vụ, dễ dàng trong việc tìm kiếm đầu ra và tiêu thụ, gần như không xảy ra tình trạng ế thừa hay ùn ứ sản phẩm. Vì vậy anh Tâm đã học hỏi kinh nghiệm sản xuất tại các địa phương chuyên trồng nhãn như Hưng Yên, Bắc Giang và áp dụng áp dụng khoa học kỹ thuật cho vườn nhãn của mình cho ra hoa sớm 2 – 3 tháng so với chính vụ và mang lại hiệu quả kinh tế cao.
(Sản phẩm nhãn hương chi của HTX DVNN và cung ứng giống cây trồng Đồng Tâm)
Hiện tại, HTX DVNN và giống cây trồng Đồng Tâm đang trồng 10 ha diện tích nhãn hương chi. Trong quá trình trồng và chăm sóc, anh cũng như các các hộ dân trong HTX đã áp dụng quy trình sản xuất theo hướng Vietgap. Đối với cây mới trồng, thời vụ trồng thích hợp là vụ xuân tháng 2 – 4 và vụ thu tháng 8 – 10 dương lịch. Mật độ và khoảng cách trồng là 4,5 x 3,5m (mật độ 400 cây/ha) giúp đảm bảo thuận lợi cho chăm sóc, thu hái và có thể cơ giới hóa được. Việc bón phân được anh đặc biệt chú ý bởi quyết định đến năng suất ra hoa, đậu quả của cây. Sử dụng phân bón hữu cơ, phân lân tổng hợp để cây bền khỏe, bảo đảm dinh dưỡng nuôi hoa, nuôi quả. Ngoài ra, kết hợp sử dụng chế phẩm men vi sinh Green N.01 của Công ty Cổ phần HLC Hà Nội để ngâm ủ ngô, lúa, đậu tương, cá bổ sung dinh dưỡng, rải tro củi làm tăng hàm lượng kali cho cây. Để vườn nhãn cho năng suất cao, chất lượng quả tốt, cần chú ý đến số lần bón phân trong năm, liều lượng và tỷ lệ cân đối giữa các loại phân chuồng, phân NPK phù hợp theo tuổi cây và từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Một số bệnh thường gặp trên cây nhãn như bệnh cháy lá, phấn trắng, thối bông hay các loại côn trùng gây hại như bọ xít, sâu đục thân xử lý bằng nấm Trichoderma để tạo nguồn vi sinh vật đối kháng khống chế bệnh hại và côn trùng. Đối với việc tưới tiêu, cần cung cấp đầy đủ nước vào các giai đoạn cần thiết như giai đoạn ra hoa, kết trái với lượng nước tưới từ 4 – 5 lít/gốc. Chú ý sử dụng nguồn nước sạch, đạt tiêu chuẩn về hàm lượng kim loại nặng và vi sinh vật không vượt quá ngưỡng cho phép. Việc cắt tỉa cành, cắt tỉa lộc thu, cắt tỉa thu tán, tỉa hoa, tỉa quả cần đảm bảo đúng thời điểm nhằm tạo cho cây thông thoáng, giảm tiêu hao dinh dưỡng bởi các cành vô hiệu. Xử lý sau thu hoạch, thiết bị, vật tư và đồ chứa phải đảm bảo chắc chắn và vệ sinh sạch sẽ trước khi sử dụng. Ngoài ra cần lưu ý, bố trí kho chứa phân, kho dụng cụ, nơi ủ phân phải riêng rẽ và không gây ô nhiễm cho đất, nguồn nước, cây trồng và môi trường. Ghi chép nhật ký làm vườn và xây dựng quy chế giám sát nội bộ quá trình thực hành nông nghiệp tốt trên cây nhãn là điều quan trọng và cần thiết, đảm bảo các khâu trong quá trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ, việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật được áp dụng nguyên tắc “4 đúng” (đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng phương pháp). Nhờ vậy, mô hình thâm canh nhãn hương chi theo hướng VietGAP của anh giúp cây có sức đề kháng tốt, trái nhãn to, mẫu mã đẹp và được giá hơn cách trồng nhãn truyền thống.
Chia sẻ về kỹ thuật để nhãn phải ra hoa kết quả sớm, anh Tâm cho biết: “Việc chăm bón trong giai đoạn này sẽ quyết định độ bền của cây, chất lượng của quả sau này. Thường vào tháng 11, khi nhãn đã ra lộc xanh, chuẩn bị ra hoa thì thực hiện khoanh vỏ ở thân và cành cây hạn chế dinh dưỡng để cây bắt đầu phân hóa mầm hoa nhiều hơn, cho tỷ lệ ra hoa kết trái cao hơn. Lựa thời tiết thuận lợi để tưới dung dịch kali clorat (KCLO3) kích cho cây bật chồi, ra hoa vào các thời điểm: lần một, tiến hành từ 15 – 30/12 cho tất cả các cây trên vườn, lần hai, tiến hành từ 15/2 – 5/3 xử lý cho những cây không ra hoa tự nhiên nhưng lộc trên cây đã chuyển màu bánh tẻ hoặc đã già. Dùng cuốc xới nhẹ vùng đất quanh gốc cây, pha 30g KCLO3 và NaCLO3 với 10 lít nước sạch, khuấy tan, tưới đều cho 1m đường kính tán cây, sau xử lý phải tưới nước giữ ẩm cho cây liên tục 7 – 10 ngày, sau 35 – 45 ngày sau (tuỳ điều kiện thời tiết) cây sẽ ra hoa. Với phương pháp kích thích sớm này, người trồng cần cập nhật dự báo thời tiết ngắn hạn (5 – 10 ngày), nếu thời điểm nhãn nở hoa rộ mà dự báo trời có mưa hoặc gió mùa (sẽ làm chết phấn, ít quả) thì trước đó 5 – 7 ngày phải khoanh thân, cành hãm hoa. Vì ra trái mùa nên nhãn có nguy cơ mắc nhiều loại sâu bệnh, mặt khác chịu nhiều ảnh hưởng của thời tiết, như mưa, rét, sương muối… vì thế cần sử dụng nhiều biện pháp phòng ngừa để đạt hiệu quả cao nhất. Một điều quan trọng nữa là phải có nguồn nước dự trữ dồi dào, do lúc xử lý nhãn ra hoa rơi vào đúng thời điểm mùa khô, có khi gặp lạnh. Nhãn xử lý ra trái vụ cho năng suất khá cao, chỉ cần cung cấp đầy đủ nước tưới là chất lượng không hề thua kém so với nhãn chính vụ nên người trồng bán sản phẩm thuận lợi hơn và không bị thương lái không ép giá”.
Nhờ áp dụng quy trình sản xuất kích thích ra quả trái vụ theo hướng hữu cơ mà vườn nhãn của anh sinh trưởng tốt, khoảng giữa tháng 6 hằng năm đã cho thu hoạch sớm hơn từ 2 – 3 tháng, năng suất trung bình mỗi cây nhãn đạt từ 2 – 3 tạ quả/cây đạt 60 – 65 tấn/ha. Tuy nhãn trái vụ nhưng sản phẩm có chất lượng cao, mẫu mã đẹp, quả to, mỏng vỏ, cùi dày giòn, thơm ngon ít bị sâu bệnh được thị trường đón nhận nên giá bán trái vụ có thể lên đến 45- 50.000 đồng/kg cao gấp 3,5 – 4 lần so với chính vụ và các cây trồng khác, cho thu nhập đạt 400 – 500 triệu đồng/ha/năm. Sản phẩm đã có mặt tại một số cửa hàng, siêu thị nông sản an toàn, chợ đầu mối trong và ngoài tỉnh như Hà Nội, Ninh Bình, Hải Phòng,… HTX của anh cũng đã thành công trong việc ký kết hợp đồng cung cấp sản phẩm cho Công ty TNHH Hải Tàu (Hà Nội) để chế biến các sản phẩm từ nhãn. Năm 2022, sản phẩm nhãn hương chi đã đạt chứng nhận VietGAP và được gắn mã QR truy xất nguồn gốc sản phẩm. Ngoài ra, anh Tâm còn hỗ trợ nhiều hộ trồng nhãn trong và ngoài xã kỹ thuật canh tác cho nhãn ra trái vụ đạt hiệu quả cao, tích cực chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ, cung cấp cây giống và bao tiêu sản phẩm góp phần từng bước nâng cao giá trị của nông sản địa phương. Đến nay, HTX Đồng Tâm hoạt động khá hiệu quả, tạo việc làm, thu nhập cho gần 20 thành viên. Riêng vườn nhãn của gia đình anh Tâm đã tạo việc làm thường xuyên cho 7 – 10 lao động với mức thu nhập từ 6 – 8 triệu đồng/người/tháng.
Mô hình trồng nhãn hương chi của HTX DVNN và giống cây trồng Đồng Tâm là mô hình nổi bật không chỉ ở xã Ngọc Liên nói riêng, tỉnh Thanh Hóa nói chung mà còn góp phần làm thay đổi tập quán tư duy, thói quen sản xuất của người dân trong việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào canh tác xử lý cây ra hoa, đậu quả theo ý muốn góp phần giảm thiểu tình trạng được mùa mất giá, nâng cao hiệu quả kinh tế, đa dạng sản phẩm nông nghiệp địa phương.
Phương Thúy