Hiệu quả mô hình liên kết sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Hoằng Châu, tỉnh Thanh Hóa
Trong tiến trình đổi mới và hiện đại hóa nông nghiệp hiện nay, việc chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” đơn thuần sang tư duy “kinh tế nông nghiệp” đang trở thành chìa khóa then chốt giúp tối ưu hóa giá trị sản xuất và nâng cao thu nhập bền vững cho người dân. Nhằm thoát khỏi vòng lặp “được mùa mất giá” và tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, việc xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản là hướng đi bắt buộc của nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại. Tại xã Hoằng Châu, tỉnh Thanh Hóa, chuyển biến này đang được chứng minh một cách sinh động. Nhờ phát huy hiệu quả tiềm năng đất đai sau sáp nhập và đẩy mạnh vai trò nòng cốt của kinh tế tập thể, địa phương đã xây dựng thành công các mô hình liên kết sản xuất nông nghiệp theo tiêu chuẩn VietGAP. Hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường về thực phẩm sạch mà còn góp phần hình thành các vùng chuyên canh tập trung, bảo đảm nguồn cung ứng ổn định, nâng cao đời sống cho người dân và khẳng định vị thế của nông sản địa phương trên thị trường.
Xã Hoằng Châu có diện tích tự nhiên là trên 33,31 km2, dân số khoảng 33.857 người, sở hữu vị trí chiến lược và tiềm năng phát triển toàn diện trong khu vực với hạ tầng giao thông thuận lợi, đất đai bằng phẳng, người dân cần cù, chăm chỉ, có truyền thống làm nông nghiệp lâu đời, là những điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp tập trung, quy mô lớn. Với quan điểm phát triển kinh tế nông nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm, trên cơ sở những tiềm năng lợi thế sẵn có, Đảng ủy, chính quyền địa phương đã tập trung vận động bà con chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp với nhu cầu thị trường. Đồng thời, chú trọng tích tụ, tập trung đất đai, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – kỹ thuật, từng bước hình thành các vùng sản xuất hàng hóa theo hình thức liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm hiệu quả, bền vững. Đến nay diện tích đất nông nghiệp được tích tụ sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn xã đạt 50 ha, trong đó diện tích liên kết sản xuất nông nghiệp khoảng 40 ha, các mô hình liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm được hình thành và ngày càng mở rộng với các loại cây rau màu như: Cà rốt, khoai tây, bí xanh, ngô ngọt, bắp cải,… đã và đang mang lại thu nhập ổn định cho người nông dân. Tiêu biểu trong số đó phải kể đến mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm khoai tây tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Hoằng Lưu (xã Hoằng Châu) – một điểm sáng về liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông sản tại địa phương.
Cánh đồng khoai tây đang thu hoạch tại HTX Dịch vụ nông nghiệp Hoằng Lưu (xã Hoằng Châu)
Ông Nguyễn Việt Dũng – Giám đốc HTX chia sẻ: “Trước đây, diện tích sản xuất rau màu do HTX quản lý chủ yếu trồng các loại cây truyền thống theo phương thức nhỏ lẻ, manh mún. Việc thiếu liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ dẫn đến tình trạng nông dân sản xuất tự phát, dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm và thói quen canh tác truyền thống. Tình trạng lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật để chạy theo năng suất ngắn hạn diễn ra khá phổ biến, làm suy giảm chất lượng nông sản, gây thoái hóa đất đai và ô nhiễm nguồn nước. Nông sản tuy đạt sản lượng nhưng lại thiếu chứng nhận an toàn, không thể tiếp cận các kênh phân phối hiện đại như siêu thị, chuỗi thực phẩm sạch hay các bếp ăn tập thể quy mô lớn mà phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, khiến giá cả bấp bênh”.
Trước thực trạng trên, HTX đã chủ động tìm hướng đi mới. Thông qua quá trình tìm hiểu, trao đổi học tập kinh nghiệm từ các cuộc hội nghị, hội thảo và tham quan học hỏi kinh nghiệm từ các điển hình tiên tiến trong và ngoài tỉnh do Sở Nông nghiệp và Môi trường, Hội Nông dân, Liên minh Hợp tác xã tỉnh tổ chức, HTX xác định: Muốn phát triển bền vững thì hợp tác, liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ là yếu tố sống còn. Từ đó, HTX đã đứng ra làm “đầu mối” tổ chức lại đồng ruộng, xây dựng vùng sản xuất tập trung theo tiêu chuẩn VietGAP, khuyến khích các hộ dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng đưa các cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn vào sản xuất, đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm và chủ động tìm kiếm doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm.
Nhờ những thay đổi mạnh mẽ trên, HTX đã thiết lập các chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ bền vững và ổn định. Hiện nay, HTX đang thực hiện liên kết trên diện tích 17 ha trồng khoai tây với các công ty lớn và có uy tín trong ngành như: Công ty Cổ phần VietPO (Hà Nội), công ty Cổ phần Quốc tế An Việt (xã Hoằng Hóa). Tham gia liên kết, HTX sẽ đóng vai trò “mắt xích” trung tâm, vừa trực tiếp điều hành kế hoạch sản xuất, vừa ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với các doanh nghiệp. Trên cơ sở các hợp đồng đã được ký kết từ đầu vụ, HTX chủ động xây dựng lịch gieo trồng, phân chia chủng loại cây trồng theo từng vụ, giám sát chặt chẽ quy trình sản xuất để đảm bảo nguồn cung ứng rải đều quanh năm, đáp ứng số lượng và chất lượng sản phẩm theo hợp đồng đã cam kết với công ty. Ngoài ra, HTX cũng phối hợp với doanh nghiệp cung cấp giống, chủ động ứng trước 50% tiền vật tư nông nghiệp cho các hộ tham gia liên kết, số tiền này sẽ được khấu trừ vào tiền bán sản phẩm cho công ty sau mỗi vụ thu hoạch.
Đối với doanh nghiệp: Thông qua HTX để cung cấp cây giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), đồng thời cử cán bộ kỹ thuật xuống tập huấn hướng dẫn về quy trình kỹ thuật chăm sóc, thu hoạch nhằm đảm bảo năng suất, chất lượng sản phẩm. Sau khi sản phẩm được thu hoạch, công ty sẽ lấy mẫu thử kiểm tra nếu đạt yêu cầu sẽ cho thu mua theo hợp đồng đã được ký kết.
Về phía nông dân: Chuẩn bị đầy đủ diện tích đất canh tác, cam kết tuân thủ 100% quy trình kỹ thuật do cán bộ của HTX và doanh nghiệp hướng dẫn. Cam kết giao đầy đủ số lượng, đúng chất lượng nông sản cho doanh nghiệp thông qua HTX, không tự ý bán sản phẩm ra thị trường do tư lợi ngắn hạn khi giá bên ngoài biến động.
Nhờ sự đầu tư bài bản, sử dụng cơ giới hóa vào sản xuất từ làm đất đến thu hoạch sản phẩm cùng với việc áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn và tuân thủ quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Khoai tây được xuống giống từ tháng 12 sau 3 tháng sẽ cho thu hoạch với sản lượng được duy trì ổn định, năng suất đạt 20 – 22 tấn/ha với giá thu mua của công ty từ 8.000 đồng/kg cho doanh thu 160 – 170 triệu đồng/ha. Sản phẩm sau khi thu hoạch được tổ chức thu mua ngay tại chỗ, khắc phục tình trạng ùn ứ, ép giá.
Ngoài ra, để khai thác hiệu quả quỹ đất, HTX đã bố trí các loại cây trồng khác theo hình thức gối vụ như: Bầu bí, dưa lê, ngô ngọt vào sản xuất. Sau khi kết thúc vụ thu hoạch khoai tây sẽ bố trí trồng bầu bí, dưa lê với thời gian trồng và thu hoạch từ tháng 3 đến tháng 6 cho năng suất lần lượt là 16 tấn/ha và 18 tấn/ha với giá bán bình quân ra thị trường từ 6.000 đồng/kg với bầu bí và 10.000 đồng/kg với dưa lê; từ tháng 7 – tháng 10 sẽ là thời gian trồng và thu hoạch ngô ngọt với năng suất bình quân đạt 14 tấn/ha, giá bán 8.000 đồng/kg. Sau mỗi chu kỳ canh tác, đất được nghỉ để tiến hành xử lý mầm bệnh, phục hồi độ phì nhiêu và chuẩn bị cho vụ mùa tiếp theo. Bình quân mỗi năm HTX cung cấp ra thị trường khoảng 900 tấn rau củ, cho doanh thu khoảng 5 tỷ đồng, trừ chi phí cho lợi nhuận trên 1 tỷ đồng/năm. Thu nhập bình quân của lao động và các thành viên HTX đạt từ 4 – 6 triệu đồng/người/tháng, cao hơn so với thu nhập từ sản xuất nông nghiệp thuần túy trước đây. Giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích liên kết tăng từ 20% đến 30% so với canh tác tự phát.
Vùng trồng rau màu tại HTX dịch vụ nông nghiệp Hoằng Lưu (xã Hoằng Châu)
Từ thực tiễn áp dụng đồng bộ tiến bộ khoa học – kỹ thuật và quy trình VietGAP trong chuỗi liên kết, mô hình sản xuất nông nghiệp tại xã Hoằng Châu đã mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội, giải quyết việc làm tại chỗ cho hàng chục lao động nông thôn và giúp người dân từ bỏ tư duy manh mún để chuyển sang hợp tác sản xuất tập trung. Sự thành công của Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Hoằng Lưu là minh chứng sinh động khẳng định tính đúng đắn của chủ trương chuyển đổi tư duy từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, qua đó định hình phương thức sản xuất văn minh, hiện đại và thân thiện với môi trường. Nhờ sự kết hợp hài hòa giữa chính sách hỗ trợ của Nhà nước, năng lực của HTX, nguồn lực doanh nghiệp và sự đổi mới tư duy của nông dân, mô hình này thực sự là điểm sáng tiêu biểu cần được tổng kết và nhân rộng trong tiến trình thực hiện Chương trình xây dựng Nông thôn mới nâng cao và tái cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa.
Công Tuyến