Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại trên nền tảng số tại một số Hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
Trong kỷ nguyên của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, sự bùng nổ của công nghệ thông tin đã làm thay đổi căn bản hành vi của người tiêu dùng: từ thói quen mua sắm trực tiếp tại các chợ truyền thống sang hình thức trực tuyến trên các nền tảng số. Đối với ngành nông nghiệp nói chung và các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp nói riêng, hoạt động xúc tiến thương mại (XTTM) trên nền tảng số thông qua các trang thương mại điện tử, không gian số đóng vai trò then chốt trong việc xóa bỏ rào cản địa lý, giảm bớt các khâu trung gian để đưa các sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP kết nối trực tiếp từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng. Đây không còn là một lựa chọn mang tính xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu sống còn nhằm thúc đẩy mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các chủ thể, tạo bước đột phá mạnh mẽ cho bức tranh chuyển đổi số toàn diện của ngành nông nghiệp.
Thanh Hóa là tỉnh có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp với địa hình từ đồng bằng, trung du và miền núi, khí hậu thuận lợi đã tạo ra sự đa dạng cho các sản phẩm nông nghiệp: từ các loại cây ăn quả đặc sản tại vùng trung du, miền núi đến các sản phẩm rau củ quả chất lượng cao tại vùng đồng bằng. Với 12 nhóm sản phẩm chủ lực và số lượng sản phẩm OCOP đứng thứ ba cả nước với 674 sản phẩm đã cho thấy tiềm năng to lớn từ các sản phẩm nông nghiệp địa phương đồng thời tạo động lực mạnh mẽ để phát triển khu vực kinh tế nông thôn. Bên cạnh lợi thế về sản phẩm, Thanh Hóa còn là một trong những điểm sáng của cả nước về phát triển kinh tế tập thể mà nòng cốt là lực lượng HTX với 1.376 HTX đang hoạt động, trong đó có 851 HTX nông nghiệp (chiếm 61,84%). Quy mô này tạo ra một nền tảng quan trọng để phát triển các hoạt động XTTM trong nông nghiệp theo hướng chuyên nghiệp và hiện đại. Trong đó, XTTM trên nền tảng số trở thành giải pháp cấp bách nhằm nâng cao độ nhận diện và khả năng tiếp cận thị trường của nông sản, giúp các chủ thể kinh tế chủ động nắm bắt tín hiệu thị trường, tối ưu hóa đơn hàng, hóa giải bài toán kinh niên “được mùa mất giá”, đồng thời chuyển đổi chuỗi cung ứng truyền thống thành những “đường cao tốc nông sản thông suốt, trực tiếp và minh bạch”.
Tuy nhiên thực tế cho thấy, nhiều HTX quy mô nhỏ hiện nay vẫn loay hoay, thiếu chủ động trong việc đưa sản phẩm lên các nền tảng số. Thói quen bán hàng truyền thống và tâm lý ngại thay đổi khiến các đơn vị này chậm chân trong việc tiếp cận thị trường hiện đại. Rào cản lớn nhất nằm ở chất lượng nguồn nhân lực: cán bộ quản lý HTX còn yếu về kỹ năng số, thiếu năng lực phân tích thông tin, định hướng chiến lược và chưa thích ứng được với môi trường làm việc trên không gian mạng.
Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, các sở, ban, ngành cấp tỉnh như: Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Liên minh Hợp tác xã, Hội Nông dân và Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh đã tích cực phối hợp với các địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực. Bên cạnh việc tổ chức các chương trình XTTM tại các hội chợ sản phẩm OCOP, tuần xúc tiến thương mại, các phiên chợ giới thiệu nông sản an toàn, được đan xen các buổi livestream giới thiệu gian hàng và bán hàng trực tuyến thông qua các trang thông tin điện tử, báo đài thì công tác đào tạo, bồi dưỡng được đặc biệt chú trọng: thông qua các lớp tập huấn về chuyển đổi số và thương mại trên nền tảng số nhằm trang bị cho cán bộ HTX các kỹ năng thực tế về chụp ảnh, quay video sản phẩm, xây dựng nội dung tiếp thị, giới thiệu sản phẩm, đồng thời hỗ trợ đưa sản phẩm của các HTX lên các sàn TMĐT lớn trong nước (Shopee, Lazada) và sàn chuyên giao dịch về nông sản: buudien.vn; Thử nghiệm và nhân rộng các mô hình “Chợ phiên OCOP số”, ngày hội livestream; ngoài ra, Hội LHPN tỉnh cũng đã chú trọng mở các lớp tập huấn về quản lý chất lượng và truyền thông như: “Xây dựng và phát triển thương hiệu cho HTX trong thời kỳ chuyển đổi số” để hội viên, phụ nữ khởi nghiệp có cơ hội chia sẻ những mô hình, cách làm hay, sáng tạo với sản phẩm đặc trưng, OCOP, thương mại điện tử…đây đều là những hành động cụ thể, thiết thực đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy, đưa hoạt động XTTM trên nền tảng số đến gần hơn với các HTX. Từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động cho HTX đồng thời góp phần phát triển thương hiệu nông sản tỉnh nhà.
Những nỗ lực đồng bộ trên đã mang lại chuyển biến rõ nét cho mô hình HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị trong những năm gần đây. Các HTX nông nghiệp không chỉ hoạt động theo phương thức truyền thống mà đã từng bước thích ứng với cơ chế thị trường, nâng cao tính tự chủ, mở rộng dịch vụ đầu vào, đầu ra và chủ động tham gia các hoạt động XTTM như: tham gia các hội chợ kết hợp hội thảo hỗ trợ bán hàng trên nền tảng số, chương trình kết nối cung – cầu nhằm quảng bá giới thiệu sản phẩm, tham gia các lớp tập huấn về kỹ năng bán hàng trên các sàn TMĐT. Một số HTX sản xuất, chế biến, kinh doanh nông sản và sản phẩm OCOP đã bước đầu ứng dụng chuyển đổi số ở một số công đoạn, như: đầu tư xây dựng website, công khai thông tin về cơ sở, thương hiệu, chất lượng sản phẩm. Các yếu tố về xuất xứ, quy trình sản xuất, chứng nhận an toàn được minh bạch hóa thông qua nhãn mác, tem truy xuất nguồn gốc điện tử, với mã QR khách hàng chỉ với một thao tác quét mã là có thể nắm bắt toàn bộ thông tin về quy trình canh tác, chứng nhận VietGAP hay OCOP, giúp khẳng định uy tín của thương hiệu HTX, tạo thuận lợi cho người tiêu dùng trong việc nhận diện và lựa chọn sản phẩm. Các HTX giờ đây đã không còn “đợi khách đến” mà chủ động “tìm khách” thông qua các mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok. Đặc biệt, việc đưa sản phẩm lên các sàn TMĐT lớn như Shopee, Lazada đã giúp nông sản Thanh Hóa tiếp cận khách hàng ở mọi miền đất nước. Xu hướng livestream bán hàng ngay tại vườn, tại cơ sở sản xuất đang trở thành một điểm nhấn mạnh mẽ. Hình ảnh thực tế về quy trình thu hoạch, vẻ tươi ngon của nông sản được truyền tải trực tiếp giúp xóa tan khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng, tạo dựng niềm tin dựa trên sự chân thực. Những nỗ lực này đã bước đầu mang lại hiệu quả tích cực về doanh thu và độ nhận diện thương hiệu, thay đổi tư duy từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp” của đội ngũ quản lý HTX.
Là một trong số những HTX tiêu biểu trong việc ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số và internet vào quá trình quảng bá, giới thiệu sản phẩm để tiêu thụ sản phẩm, HTX Macca Thành Phát xã Thượng Ninh đã thực hiện chuyển đổi số thông qua các hoạt động được triển khai đồng bộ từ quảng bá, bán hàng đến xây dựng thương hiệu cho sản phẩm từ cây Macca. Ông Đỗ Trọng Học, Giám đốc HTX mắc ca Thành Phát, cho biết: “Trước đây, HTX chỉ tập trung vào khâu sản xuất và chưa chú trọng đến hoạt động XTTM tìm đầu ra cho sản phẩm nên các sản phẩm của HTX chủ yếu bán theo kênh truyền thống xuất bán thô cho thương lái và phân phối ký gửi lại các cửa hàng trong vùng nên hiệu quả kinh tế không cao. Tuy nhiên, với sự bùng nổ công nghệ số hiện nay, nhu cầu mua sắm trực tuyến ngày càng tăng, nhờ tham gia về các buổi tập huấn hướng dẫn về ứng dụng công nghệ số trong XTTM: cách livestream, viết bài, quảng bá sản phẩm và hỗ trợ đưa các sản phẩm OCOP của HTX lên các sàn TMĐT nên chúng tôi đã dần thay đổi phương thức bán hàng chuyển từ bán hàng truyền thống sang không gian mạng, thông qua việc livestream trên trang cá nhân facebook, Zalo, TikTok,.. tham gia quảng bá, bán hàng tại các hội chợ, triển lãm, sàn thương mại điện tử Buudien.vn,…để giới thiệu nông sản địa phương và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng”.
Từ 1,5 ha trồng Macca ban đầu đến nay HTX đã có trên 80 ha Macca được liên kết sản xuất, tiêu thụ trong và ngoài xã. Trong đó, diện tích đang cho thu hoạch là 8 ha với năng suất đạt từ 2,5 – 3 tấn quả tươi/ha/năm. Từ vùng nguyên liệu này, HTX đầu tư chế biến sâu, sản xuất đa dạng các sản phẩm từ Macca như: Macca nguyên hạt, Macca sấy tách vỏ, dầu Macca, mật ong Macca mang thương hiệu Macca Thành Phát, bên cạnh việc quản lý chất lượng sản phẩm, HTX luôn chú trọng vào khâu hoàn thiện bao bì, nhãn mác và xây dựng câu chuyện sản phẩm gắn với vùng trồng. Mỗi sản phẩm khi đưa ra thị trường đều được chuẩn hóa thông tin, hình ảnh, video giới thiệu rõ quy trình sản xuất, tạo sự minh bạch, tăng độ nhận diện và lòng tin cho người tiêu dùng.
Buổi livestream bán sản phẩm trên nền tảng facebook của HTX Macca Thành Phát
Nhờ duy trì các kênh trên mạng xã hội, các buổi livestream trực tiếp đã thu hút một lượng người theo dõi, đơn hàng online tăng rõ rệt, nhiều người biết đến thương hiệu macca Thành Phát hơn; 100% sản phẩm được gắn mã QR truy xuất nguồn gốc, giúp khách hàng dễ tiếp cận, kiểm chứng thông tin nên độ tin cậy cao. Hiện doanh số từ bán hàng trên các nền tảng xã hội chiếm tới 60% tổng doanh số bán hàng của HTX.
Cũng là một trong những hợp tác xã điển hình, đạt được hiệu quả rõ nét trong việc đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng nhờ tăng cường xúc tiến thương mại trên các nền tảng số. Trong những năm qua, HTX dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn (xã Thọ Bình) đã không ngừng đẩy mạnh quảng bá các sản phẩm thông qua các nền tảng trực tuyến như Zalo, Facebook và đầu tư xây dựng website: htxbinhson.vn để quảng bá, giới thiệu và bán sản phẩm. Ông Lê Đình Tú, giám đốc HTX, cho biết: “Mặc dù đã có thị trường tiêu thụ ổn định các sản phẩm chè tại một số cửa hàng, siêu thị mini trên địa bàn tỉnh, nhưng HTX đã nhận được sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng về công tác đào tạo, tập huấn, tạo tài khoản, gian hàng, hỗ trợ đưa nông sản lên thương mại điện tử, các kênh bán hàng như Tiki, Lazada, buudien.vn,… Sau một thời gian tiếp cận với hình thức bán hàng này, chúng tôi nhận thấy đây chính là cơ hội để các HTX, hộ sản xuất nông nghiệp đưa hình ảnh của sản phẩm đến với nhiều đối tượng khách hàng ở khắp mọi miền trên đất nước, thị trường được mở rộng, sản xuất, kinh doanh, nông sản đạt hiệu quả cao hơn. Đến nay, khoảng 40% sản lượng chè của HTX được tiêu thụ và truy xuất nguồn gốc qua nền tảng số”.
HTX dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn thu hoạch chè
Những thành quả thực tế từ hoạt động xúc tiến thương mại số tại các hợp tác xã trên đã cho thấy, XTTM trên nền tảng số không phải là một trào lưu nhất thời, mà là con đường tất yếu để các HTX nông nghiệp Thanh Hóa bứt phá trong kỷ nguyên mới. Trong thời gian tới, để XTTM số thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần một chiến lược đồng bộ với sự phối hợp chặt chẽ từ các bên liên quan giữa chính quyền, các tổ chức đoàn thể và các chủ thể sản xuất mà ở đó HTX nông nghiệp đóng vai trò trung tâm. Định hướng phát triển bền vững cần tập trung vào việc hình thành các “HTX số” kiểu mẫu, nơi mà sự kết hợp giữa giá trị thực của nông sản và sức mạnh của công nghệ được thực hiện một cách nhuần nhuyễn. Việc xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp số, kết nối chặt chẽ giữa “Sản xuất chuẩn hóa – Xúc tiến sáng tạo – Logistics chuyên nghiệp” sẽ là chìa khóa để đưa nông nghiệp Thanh Hóa trở thành một nền nông nghiệp hiện đại, giàu sức cạnh tranh và bền vững.
Bùi Thám