Liên kết sản xuất – tiêu thụ khoai tây chuyên phục vụ chế biến tại xã Hoằng Thành, huyện Hoằng Hoá.
Ở nước ta hiện nay, khoai tây là một trong những cây thực phẩm quan trọng mang lại hiệu quả kinh tế cao, được trồng khá phổ biến ở nhiều địa phương trên cả nước. Theo tính toán, nhu cầu khoai tây nguyên liệu cung cấp cho các nhà máy chế biến hiện khoảng 180.000 tấn/năm, tuy nhiên sản lượng sản xuất trong nước chỉ đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu chế biến, còn lại phải nhập khẩu nguyên liệu khoai tây từ rất nhiều nước khác nhau trên thế giới.
Hội thảo đầu bờ mô hình liên kết trồng khoai tây tại xã Hoằng Thành, huyện Hoằng Hoá.
Ở Hoằng Hoá, khoai tây là loại cây trồng phổ biến được người dân trồng rộng rãi ở nhiều nơi với ưu điểm dễ trồng, dễ thích nghi với khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương. Xã Hoằng Thành, huyện Hoằng Hoá được biết đến là địa phương có truyền thống trồng khoai tây từ nhiều năm nay. Tuy nhiên, người dân nơi đây đa phần là canh tác theo phương thức truyền thống với quy mô nhỏ lẻ, phân tán khiến việc kêu gọi các doanh nghiệp vào đầu tư liên kết sản xuất – tiêu thụ còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại. Nếu như trước đây, một số doanh nghiệp cũng đã đấu mối vào liên kết sản xuất nhưng là sản xuất khoai tây ăn tươi (bán thô) nên khi thị trường biến động khiến giá giảm mạnh có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đầu ra của sản phẩm và xuất hiện tình trạng đứt gãy chuỗi liên kết.
Trước thực trạng đó, lãnh đạo xã Hoằng Thành đã khẩn trương chỉ đạo HTX Dịch vụ nông nghiệp Hoằng Thành tìm kiếm, đấu mối với các doanh nghiệp chế biến sâu sau thu hoạch để liên kết sản xuất – tiêu thụ khoai tây một cách bền vững. HTX DVNN Hoằng Thành đã tìm kiếm, đấu mối và triển khai thành công mô hình trồng khoai tây FL 2215 chuyên phục vụ chế biến với công ty Công ty Cổ phần logistics Viettrans và Công ty TNHH thực phẩm PepsiCo Việt Nam với các hộ dân xã Hoằng Thành, huyện Hoằng Hoá. Tổng diện tích gieo trồng đạt gần 16 ha được trồng hoàn toàn bằng loại giống mới FL 2215. Đây là loại giống khoai tây nhập ngoại được công ty TNHH thực phẩm PepsiCo Việt Nam nhập khẩu hoàn toàn từ nước ngoài và độc quyền phân phối để thu mua chế biến Snack khoai tây theo chuỗi liên kết tại Việt Nam. Giống khoai tây FL 2215 có nhiều ưu điểm vượt trội so với các loại giống khác, như: phát triển khỏe, có nhiều tầng củ, chống chịu thời tiết phức tạp, kháng sâu bệnh tốt. Khoai đạt yêu cầu cao về chất lượng, năng suất sản lượng và độ đồng đều giữa các củ. Thử nghiệm trồng giống khoai tây FL 2215 ở nhiều nơi cho củ tương đối sai, trọng lượng bình quân đạt từ 1,6-1,8kg củ/bụi, cá biệt có bụi trọng lượng lên tới hơn 2kg củ.
Giống khoai tây FL 2215 chuyên phục vụ chế biến cho năng suất, chất lượng cao hơn các loại giống thông thường.
Liên kết được hình thành thông qua các hợp đồng được ký kết giữa công ty và HTX DVNN Hoằng Thành. HTX DVNN Hoằng Thành sẽ là đơn vị đại diện cho các hộ dân trồng khoai tây tại xã Hoằng Thành ký kết hợp đồng sản xuất – tiêu thụ với công ty. Về phía công ty sẽ chịu trách nhiệm cung ứng toàn bộ vật tư như: giống khoai tây, phân bón, thuốc BVTV,…cho các hộ dân tham gia mô hình và được khấu trừ vào tiền thanh toán sau khi thu hoạch sản phẩm. Sản phẩm thu mua được công ty chuyển thẳng ra nhà máy chế biến để sơ chế và chế biến thành các sản phẩm Snack bim bim khoai tây. Ngoài ra, công ty sẽ phối hợp với HTX DVNN Hoằng Thành mở các lớp tập huấn trồng và chăm sóc giống khoai tây mới FL 2215 theo hướng hữu cơ thân thiện với môi trường, sử dụng thuốc BVTV sinh học, phân bón hữu cơ, vi sinh thay phân hóa học, sử dụng màng phủ nông nghiệp để hạn chế cỏ dại. Toàn bộ sản phẩm làm ra khi đạt chất lượng theo yêu cầu được công ty thu mua theo giá thị trường nhưng không thấp hơn 8.000 đồng/kg. Công ty cũng cam kết trong hợp đồng thanh toán ngay sau khi thu hoạch với những sản phẩm đạt tiêu chuẩn về kích cỡ, hình dáng. Việc cam kết này giúp người dân yên tâm sản xuất không lo đầu ra cho sản phẩm giống như trước đây khi còn sản xuất theo kiểu truyền thống.
Trong chuỗi liên kết, HTX DVNN Hoằng Thành có trách nhiệm kiểm tra, lên danh sách các thành viên đạt tiêu chuẩn đáp ứng các tiêu chí mà công ty đề ra. Các hộ dân được lựa chọn tham gia mô hình phải có diện tích canh tác liền kề để có thể cơ giới hoá đồng bộ trong sản xuất từ khâu làm đất đến khâu thu hoạch. HTX sẽ là đơn vị đứng ra chỉ đạo và lập kế hoạch sản xuất triển khai cho các hộ dân tham gia mô hình. Đồng thời, xuyên suốt trong quá trình triển khai mô hình, HTX cũng phải thường xuyên kiểm tra, giám sát và hướng dẫn các hộ dân canh tác theo đúng tiêu chuẩn mà công ty đưa ra để đạt năng suất, chất lượng tốt nhất.
Các hộ dân tham gia mô hình phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều khoản đã được ký kết trong hợp đồng. Tham gia đầy đủ các lớp tập huấn do công ty và HTX tổ chức để nâng cao trình độ canh tác đảm bảo chất lượng, năng suất sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn về trọng lượng, kích thước, không sâu bệnh, không còn tồn dư lượng thuốc BVTV, phân bón, kim loại nặng vượt quá ngưỡng cho phép về an toàn thực phẩm. Các hộ dân cam kết bán toàn bộ sản phẩm cho công ty, tạo niềm tin liên kết lâu dài bền vững giữa người dân và doanh nghiệp. Việc triển khai đồng bộ, hiệu quả các giải phải trong chuỗi liên kết đã giúp năng suất, sản lượng khoai tây vụ Đông Xuân năm 2024 đạt vượt ngưỡng kỳ vọng. Năng suất bình quân đạt từ 30 tấn/ha, với tổng diện tích 16 ha liên kết trồng khoai tây cho sản lượng đạt 480 tấn/vụ. Với giá bán cho công ty từ 8.000 đồng/kg cho thu nhập bình quân từ 240 triệu đồng/ha, sau khi trừ đi các chi phí đối ứng cho lợi nhuận từ 120 triệu đồng/ha. Nếu so với cùng một diện tích trồng lúa thì khi trồng khoai tây theo liên kết sản xuất – tiêu thụ cho hiệu quả kinh tế cao gấp 2 – 3 lần. Khác với các chuỗi liên kết sản xuất thông thường, khi tham gia sản xuất theo chuỗi sản xuất chế biến sâu sau thu hoạch người nông dân không còn phải lo đầu ra, thị trường. Nếu như trước đây những công ty thu mua và bán các sản phẩm thô thường rất e ngại giá cả bấp bênh của thị trường, thì các công ty chuyên về chế biến họ có thế mạnh là sản phẩm được chế biến có thể bảo quản lâu không bị hư hỏng mà giá bán lại luôn đảm bảo vì đã có thương hiệu trên thị trường.
Qua thành công từ mô hình: Liên kết sản xuất – tiêu thụ khoai tây chuyên phục vụ chế biến tại xã Hoằng Thành, huyện Hoằng Hoá có thể thấy được việc kêu gọi, thu hút các doanh nghiệp vào liên kết sản xuất theo chuỗi cũng cần có sự chọn lựa những doanh nghiệp có thể chế biến sau thu hoạch sẽ đảm bảo chuỗi liên kết phát triển bền vững, lâu dài. Hiệu quả từ mô hình có thể trở thành mô hình điểm và cần được nhân rộng tại nhiều nơi không chỉ riêng trên địa bàn xã Hoằng Thành mà còn nhiều nơi trên toàn huyện Hoằng Hoá có thể tham quan, học tập.
Mạnh Tùng