Phát triển vùng rau an toàn tại xã Quảng Bình, tỉnh Thanh Hóa
Hiện nay nhu cầu tiêu thụ rau an toàn của người dân ngày càng cao, vì vậy các địa phương trong tỉnh đã tích cực triển khai nhiều giải pháp phát triển vùng rau an toàn trong đó có xã Quảng Bình, tỉnh Thanh Hóa là địa phương tiêu biểu trong việc phát triển vùng rau an toàn tập trung để phục vụ nhu cầu người dân, nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng đơn vị diện tích đất canh tác, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng bền vững.
(Vùng sản xuất rau an toàn xã Quảng Bình)
Xã Quảng Bình là xã có quỹ đất nông nghiệp lớn, điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng thích hợp để trồng và phát triển các loại rau màu. Giai đoạn trước năm 2021, các diện tích trồng rau trong xã còn manh mún nhỏ lẻ, nằm rải rác xen canh, xen cư, chưa có vùng sản xuất rau tập trung, cùng với thói quen canh tác theo truyền thống lạm dụng phân bón, thuốc BVTV có nguồn gốc hóa học vì vậy sản phẩm không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, tồn dư lượng phân bón, thuốc BVTV trong rau còn cao gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng và người sản xuất, tác động xấu đến môi trường, làm thoái hóa nguồn đất canh tác, bởi vậy năng suất sản lượng và hiệu quả kinh tế chưa cao.Từ năm 2021 – 2025, xã đã xây dựng vùng chuyên canh tại các thôn Triều Công, thôn Nga Linh, thôn Lê Hương để sản xuất các sản phẩm rau an toàn, nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích cũng như thay đổi tập quán sản xuất của người dân hướng tới sản xuất bền vững tạo ra sản phẩm rau an toàn đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng, thân thiện với môi trường.
UBND xã Quảng Bình đã giao cho HTX dịch vụ nông nghiệp Quảng Lộc đảm nhiệm việc tổ chức, quản lý sản xuất. Trên cơ sở đó HTX cùng với xã đã tích cực triển khai nhiều giải pháp như thực hiện tích tụ ruộng đất, đầu tư xây dựng hệ thống kênh mương tưới tiêu, đường điện, đường nội đồng thuận tiện phục vụ sản xuất. Tổ chức mô hình tổ giám sát cộng đồng theo từng cụm để bà con chủ động tự giám sát chéo nhau trong quá trình sản xuất và tiêu thụ. Lập kế hoạch sản xuất theo tuần, tháng đến từng hộ nhân dân trong vùng quy hoạch. Tiến hành giám sát, kiểm soát việc sản xuất của người dân. Phối hợp với Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp và một số Công ty để mở các lớp tập huấn hướng dẫn người dân về quy trình trồng rau theo tiêu chuẩn VietGAP. Cung cấp vật tư đầu vào như phân bón, thuốc BVTV, giống cây trồng. Thực hiện các chính sách hỗ trợ các hộ dân tham gia sản xuất và hỗ trợ xây dựng những hộ dân xây dựng nhà lưới áp dụng công nghệ cao. Lập kế hoạch thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm, tổ chức sơ chế, đóng gói sản phẩm trước khi đưa sản phẩm ra thị trường. Đến nay, toàn xã có 15 ha diện tích trồng an toàn theo tiêu chuẩn Vietgap và 3.000 m2 diện tích nhà lưới với 124 hộ dân tham gia sản xuất các cây rau màu theo mùa như mướp đắng, cải bắp, cà chua, su hào, mồng tơi, các loại rau cải, xà lách, nấm sò,… Tham gia các lớp tập huấn hàng năm, các hộ được hướng dẫn, phổ biến về kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, lựa chọn giống đạt tiêu chuẩn phù hợp với thời vụ, thổ nhưỡng, nhu cầu sử dụng; cách xử lý đất trồng, nguồn nước tưới; sử dụng phân hữu cơ, phân chuồng ủ hoai thay thế cho phân hóa học để tăng độ phì nhiêu cho đất, sử dụng các loại chế phẩm sinh học, men vi sinh nấm trichoderma để đối kháng sâu bệnh hại giảm tồn dư thuốc BVTV trên sản phẩm; thực hiện ghi chép nhật ký đồng ruộng để có lịch chăm sóc và thu hoạch bảo đảm thời gian cách ly trước khi sử dụng theo quy định; ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất như xây dựng nhà lưới, nhà màng, hệ thống tưới phun sương, nhỏ giọt tự động, sử dụng màng phủ nông nghiệp. Thời gian thu hoạch rau tùy loại, bảo quản sơ chế đóng gói, dán tem nhãn sau thu hoạch,
Song song với việc tăng diện tích sản xuất, HTX cũng chú trọng đến việc xây dựng và phát triển thương hiệu rau an toàn Quảng Lộc. Thông qua sự hỗ trợ, hướng dẫn của các sở ban ngành, người dân được xây dựng hệ thống nhận diện rau an toàn Quảng Lộc dưới hình thức đăng ký nhãn hiệu tập thể, sử dụng tem, nhãn mác, bao bì, tờ rơi quảng bá, sử dụng mã Qr để truy xuất nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm; cấp mã số vùng trồng đối với các vùng sản xuất; tăng cường hoạt động tuyên truyền quảng bá, đẩy mạnh xúc tiến thương mại thông qua các hội nghị, hội chợ kết nối cung cầu trong và ngoài tỉnh nhằm tìm kiếm thị trường và liên kết sản xuất qua các hợp đồng tiêu thụ sản phẩm. Đa dạng kênh phân phối sản phẩm bằng các hình thức như bán trực tiếp tại các điểm bán hàng và quảng bá trên các website, sàn giao dịch thương mại điện tử hướng tới xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP cho sản phẩm.
Ông Hà Văn Cự – Giám đốc HTX DVNN Quảng Lộc cho biết: “Mô hình trồng rau sạch ứng dụng nhà lưới của một số hộ dân đã cho thấy hiệu quả kinh tế và tác động tích cực tới môi trường. Trước đây, diện tích đất canh tác của các hộ dân nhỏ hẹp, manh mún nên chỉ sản xuất theo phương thức truyền thống, mỗi thứ một ít nên thu nhập không cao. Sau khi xã tiến hành dồn đổi, tích tụ ruộng đất, một số hộ dân nhận được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương đã quyết định đầu tư hệ thống nhà lưới ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Qua các buổi tập huấn của HTX tổ chức các hộ dân trong thôn đã nắm được quy trình sản xuất theo hướng an toàn và nhận thấy sản xuất rau an toàn giảm được chi phí đầu vào so với sản xuất truyền thống mà lại an toàn cho sức khỏe người sản xuất, bảo vệ môi tường. Năng suất canh tác theo tiêu chuẩn an toàn cao hơn đạt 3 – 4 tạ/sào/lứa (35 ngày) đối với rau ngắn ngày, chất lượng rau cũng tốt hơn, lá rau dày và bảo quản được lâu hơn. Số vụ tăng từ 4 – 6 vụ/năm, thu nhập khoảng 160 -180 triệu/1000m2/vụ, lợi nhuận tăng gấp nhiều lần so với trước đây”.
Theo tính toán của các hộ dân sản xuất rau an toàn có nhiều ưu điểm và hiệu quả hơn so với phương pháp sản xuất rau truyền thống, giúp giảm chi phí phân bón, thuốc BVTV từ 15 – 20%, năng suất đạt từ 240 – 320 tạ/ha/vụ, với giá bán ổn định từ 6.000 – 10.000 đồng/kg cho doanh thu đạt 260 – 270 triệu đồng/ha. So với rau sản xuất truyền thống, năng suất sản lượng thu hoạch cao hơn từ 40 – 45 tấn/ha/năm và có thể tăng hệ số quay vòng sản xuất, giá bán cao hơn hiệu quả kinh tế tăng hơn từ 100 – 120 triệu đồng/ha/năm. So với các cây trồng truyền thống khác như lúa, ngô thì trồng rau an toàn cho hiệu quả kinh tế cao hơn gấp 3 – 4 lần. Việc sản xuất rau an toàn còn giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo vệ sự đa dạng sinh học có trong đất, an toàn với sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng, thân thiện với môi trường sinh thái, sản phẩm đảm bảo tiêu chí về an toàn thực phẩm để cung cấp ra thị trường. Không chỉ thế mà lợi ích của việc phát triển các vùng rau an toàn đó là xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định từ đó đủ năng lực để tham gia các chuỗi liên kết, hợp đồng liên kết cung cấp cho các bếp ăn tập thể, trường học, khách sạn, nhà hàng, cửa hàng thực phẩm an toàn, chợ đầu mối trong tại TP Thanh Hóa, Sầm Sơn, Nghi Sơn,…
Định hướng trong giai đoạn tới để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ rau an toàn trong và ngoài địa phương, ngoài việc duy trì sản xuất trên diện tích đã được chứng nhận Vietgap, xã sẽ mở rộng thêm 3 – 5ha vùng rau an toàn tập trung tại thôn Lê Hương, tăng diện tích nhà màng nhà lưới áp dụng công nghệ cao gắn với với bảo quản, chế biến, tiêu thụ sản phẩm; ứng dụng công nghệ cao, sản xuất theo quy trình thực hành nông nghiệp tốt; đẩy mạnh thu hút đầu tư vào nông nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân, doanh nghiệp tiếp cận với nguồn vốn, đất đai; đầu tư xây dựng hoàn thiện cơ sở hạ tầng và tổ chức các dịch vụ hỗ trợ đồng bộ kèm theo; đẩy mạnh chuyển giao, ứng dụng khoa học – kỹ thuật cho người dân phát triển vùng rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGap,…. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại tiêu thụ sản phẩm, tìm kiếm thị trường để có định hướng kế hoạch sản xuất. Phối hợp với các đơn vị quản lý để tăng cường kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đối với toàn bộ diện tích sản xuất rau an toàn trên địa bàn xã và phát triển thêm một số chuỗi cung cấp rau an toàn, bảo đảm 100% truy xuất nguồn gốc, xuất xứ. Những diện tích nhỏ lẻ, không sản xuất chuyên canh cũng sẽ được tổ chức quản lý theo quy trình sản xuất an toàn.
Xây dựng và phát triển mô hình trồng rau an toàn đã và đang góp phần thay đổi tập quán sản xuất, nâng cao kiến thức của người dân để thích nghi với xu thế làm nông nghiệp hữu cơ hiện đại, sản xuất quy mô lớn, theo hướng hàng hóa góp phần vào phát triển các chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn giúp người nông dân tiêu thụ sản phẩm, yên tâm sản xuất, nâng cao nhận thức, thay đổi xu hướng, củng cố niềm tin người tiêu dùng. Thúc đẩy sự hình thành và phát triển các chuỗi sản xuất, kinh doanh, cung ứng chất lượng nông sản trên thị trường.
Phương Thúy