Hiệu quả liên kết sản xuất và chế biến tre luồng tại xã Hồi Xuân, tỉnh Thanh Hóa
Những năm gần đây, phát huy tiềm năng thế mạnh của địa phương các đoanh nghiệp, hợp tác xã , cơ sở sản xuất trên địa bàn xã Hồi Xuân, tỉnh Thanh Hóa đã đẩy mạnh hoạt động sản xuất, chế biến tre luồng góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao sản phẩm ngành lâm nghiệp, giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người dân.
(Vùng trồng tre, luồng phục vụ sản xuất, chế biến)
Xã Hồi Xuân nằm ở phía Tây tỉnh Thanh Hóa là nơi có diện tích lớn tre, luồng, nứa, vầu… đây là điều kiện thuận lợi để phát triển các hoạt động sản xuất và chế biến tre luồng. Tuy nhiên, trước đây việc trồng và khai thác tre luồng của người dân còn tự phát, các sản phẩm sau chế biến chủ yếu là các sản phẩm thô như tăm hương, đũa tre,… chưa tương xứng với tiềm năng giá trị cây luồng, quy mô các cơ sở sản xuất còn nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, công suất thấp dẫn đến hiệu quả sản xuất chưa cao. Cùng với đó việc liên kết giữa nhà máy chế biến và người trồng luồng còn lỏng lẻo, giá cả đầu ra cây luồng chưa ổn định, thường xuyên bị thương lái ép giá vì vậy hiệu quả kinh tế thấp đời sống người dân còn gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên từ khi các mô hình trồng rừng theo hướng thâm canh bền vững được triển khai, người dân ý thức hơn trong việc chăm sóc rừng luồng thâm canh theo hướng hàng hóa cùng với việc các nhà máy chế biến hiện đại, công suất cao được đưa vào hoạt động để sản xuất các sản phẩm tre luồng chế biến tinh xuất khẩu, sản phẩm đầu ra được nhà máy bao tiêu ổn định, giá trị cây luồng được nâng cao một cách rõ rệt.
Nhận thấy tiềm năng, giá trị của cây luồng ông Nguyễn Duy Chính, một người con vùng đất Hồi Xuân, đã có ý tưởng thành lập xưởng sản xuất chế biến các sản phẩm từ tre luồng, ông đã đi học hỏi kinh nghiệm từ các cơ sở chế biến lâm sản trong tỉnh và khu công nghiệp ở các tỉnh bạn, đầu tư hàng chục tỷ đồng để xây dựng nhà xưởng, hệ thống dây chuyền sản xuất theo công nghệ của Đài Loan để sản xuất các sản phẩm giấy, vàng mã xuất khẩu. Đến nay, HTX chế biến lâm sản Hợp Phát (Bản Cổi, xã Hồi Xuân) hiện là một trong những HTX lớn nhất chuyên sản xuất giấy vàng mã xuất khẩu, đây là mô hình tiêu biểu vươn lên làm giàu từ nghề chế biến tre, luồng tại địa phương. Hiện tại, khu nhà xưởng sản xuất của HTX có diện tích gần 20.000 m2, lắp đặt 5 dây chuyền máy móc với công suất 100 tấn nguyên liệu/ngày. Ông Nguyễn Duy Chính – Giám đốc HTX cho biết: “Hiện nhu cầu thị trường Đài Loan, Trung Quốc về sản phẩm giấy đế vàng mã khá cao, giá bán sản phẩm này cũng được giá hơn so với các sản phẩm đũa, tăm tre truyền thống. Vì vậy HTX đã nắm bắt cơ hội, tăng cường tìm kiếm đối tác đồng thời đầu tư máy móc công nghệ hiện đại để sản xuất và cung cấp sản phẩm này. Ngoài sử dụng nguyên liệu chính là tre luồng để sản xuất, HTX còn tận dụng được nguồn nguyên liệu dôi dư từ các phụ phẩm ở các cơ sở, nhà máy chế biến lâm sản trong và ngoài địa phương để làm chất đốt trong quá trình chế biến”. Trong sản xuất, để bảo đảm không tác động ô nhiễm môi trường HTX đã ứng dụng công nghệ tuần hoàn xử lý nước thải theo chu trình tuần hoàn 100%. Với công nghệ này có thể tái sử dụng nước thải hoàn toàn mà không xả thải ra môi trường đồng thời thu hồi khoảng 10% bột giấy mịn sau quá trình lắng lọc đưa vào tái sản xuất, làm bột tinh làm đẹp sản phẩm đầu ra cho nhà máy. Tuy công suất đầu tư ban đầu lớn, nhưng việc đưa vào vận hành công nghệ này ổn định và thành công giúp nhà máy không chỉ tạo các sản phẩm chất lượng cao mà còn góp phần giảm thiểu vấn đề ô nhiễm môi trường, tiết kiệm chi phí sản xuất phục vụ nhu cầu của thị trường nội địa và xuất khẩu.
(Sản xuất giấy đế vàng mã tại HTX chế biến lâm sản Hợp Phát)
Song song cùng với việc xây dựng nhà xưởng, đào tạo lao động, ông đã liên kết sản xuất, ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với các hộ trồng tre luồng trong và ngoài địa phương. Tận dụng các chương trình, chính sách hỗ trợ các sở, ngành, địa phương về việc phát triển các mô hình liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp tổ chức sản xuất theo chuỗi sản phẩm từ tre luồng về hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu, phục tráng, trồng rừng mới, ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất thâm canh cây tre luồng theo tiêu chí trồng rừng bền vững FSC. HTX đã đẩy mạnh việc liên kết với các hộ trồng rừng, tham gia chuỗi liên kết, các hộ dân được hỗ trợ mua giống, cung cấp phân bón, tập huấn kỹ thuật trồng, bón phân và chăm sóc và khai thác đúng năm tuổi, xóa bỏ tình trạng trồng, khai thác tự phát như trước đây. Theo các hộ dân cho biết: “Trước đây việc phát cành, dọn vệ sinh, bón phân, chăm sóc luồng là việc làm xa lạ với bà con. Các năm gần đây, nhờ được tập huấn kỹ thuật chăm sóc phục tráng rừng luồng, người dân đã biết chủ động chăm sóc rừng luồng. Rừng luồng được bón phân, chăm sóc sinh trưởng, phát triển tốt, đáp ứng được tiêu chí thu mua của nhà máy vì vậy sản phẩm được bao tiêu với mức giá gấp 2- 3 lần so với khi chưa tham gia chuỗi liên kết, thu nhập của các hộ trồng rừng tăng lên từ 60 triệu đồng/ha lên khoảng 90 triệu đồng/ha so với khi chưa tham gia chuỗi liên kết góp phần mang lại nguồn thu nhập ổn định cho cho các hộ trồng rừng từ đó tạo động lực cho các hộ tiếp tục trồng và phát triển vùng nguyên liệu đáp ứng nhu cầu sản xuất nhà máy chế biến”. Cùng với đó HTX chế biến lâm sản Hợp Phát cũng nhận được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, Liên minh Hợp tác xã trong việc hỗ trợ nguồn vốn và kết nối đầu ra, thời gian qua HTX đã từng bước ổn định sản xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu. Đến nay, bình quân mỗi năm HTX chế biến lâm sản của ông tiêu thụ khoảng 15.000 tấn luồng, sản xuất được 5.500 tấn giấy đế vàng mã xuất khẩu sang thị trường Đài Loan và một phần tiêu thụ trong nước với giá trị xuất khẩu gần 6 triệu USD, tạo việc làm cho trên 70 lao động địa phương với thu nhập bình quân từ 7 – 8 triệu đồng/người/tháng. Với việc chuyển đổi sản xuất theo xu hướng tiêu dùng sang các sản phẩm giấy vàng mã thay cho các sản phẩm chế biến thô trước kia như đũa tre, tăm hương đã nâng cao giá trị nguyên liệu cây tre, luồng lên gấp chục lần, góp phần nâng cao đời sống, thu nhập của các hộ trồng rừng và các đơn vị kinh doanh sản xuất các sản phẩm từ tre luồng.
Liên kết sản xuất và chế biến tre luồng tiếp tục được xác định là ngành mũi nhọn trong cơ cấu ngành nghề của xã Hồi Xuân, góp phần đa dạng các sản phẩm chế biến sâu từ lâm sản ngoài gỗ, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nơi đây, từng bước đổi mới diện mạo cho xã miền núi xứ Thanh.
Phương Thúy