Hiệu quả mô hình trồng dưa kiếm Nhật theo tiêu chuẩn an toàn tại xã Hoằng Lộc tỉnh Thanh Hóa
Trong những năm qua, sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Hoằng Lộc, tỉnh Thanh Hóa có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa theo tiêu chuẩn an toàn. Trong xã đã hình thành các mô hình sản xuất nông nghiệp tập trung, chuyên canh đem lại hiệu quả kinh tế cao trong đó nổi bật là mô hình trồng dưa kiếm Nhật theo tiêu chuẩn an toàn tại Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp (HTX DVNN) Hoằng Thành (xã Hoằng Lộc, tỉnh Thanh Hóa).
(Mô hình trồng dưa kiếm Nhật tại xã Hoằng Lộc)
Xã Hoằng Lộc là xã có điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai thổ nhưỡng màu mỡ, người dân giàu truyền thống và kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp. Đây là điều kiện thuận lợi để du nhập và phát triển sản xuất các giống cây trồng mới năng suất cao, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu. Năm 2025, HTX DVNN Hoằng Thành (xã Hoằng Lộc) đã phối hợp với Công ty CP XNK GOC Bắc Giang (tỉnh Bắc Ninh) triển khai trồng 10 ha giống dưa kiếm Nhật tại thôn 2 và thôn 3. Giống dưa kiếm Nhật là giống dưa cao sản với hình dáng thon dài từ 25 đến 30cm, trọng lượng trung bình mỗi quả từ 200 – 300g, vỏ xanh đậm, ruột đặc và gần như không có hạt, dưa có vị thanh mát, giòn ngọt, giàu chất xơ, vitamin A, C và khoáng chất giúp tăng cường đề kháng, thanh lọc cơ thể, giảm cân, làm đẹp da và ngăn ngừa ung thư. Đây là loại quả rất được ưa chuộng trong các món ăn tươi, salad, sushi và phù hợp với chế biến xuất khẩu.
(Sản phẩm dưa kiếm Nhật Bản được trồng tại xã Hoằng Lộc)
Trong quá trình thực hiện sản xuất, HTX DVNN Hoằng Thành cùng với công ty tiến hành lựa chọn vùng sản xuất đạt tiêu chuẩn an toàn nguồn đất phải đảm bảo hàm lượng một số hóa chất và hàm lượng kim loại nặng không vượt quá ngưỡng cho phép và cách ly khu vực bị ô nhiễm, đường giao thông theo tiêu chuẩn. Nước tưới sử dụng là nguồn nước sạch, tuyệt đối không dùng nước ao tù, nước thải sinh hoạt hoặc công nghiệp. Công ty CP XNK GOC Bắc Giang đã tổ chức các lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật đồng thời cử cán bộ kỹ thuật của công ty theo sát đồng hành cùng bà con trong quá trình trồng, chăm sóc và thu hoạch theo tiêu chuẩn an toàn đối với loại cây này. Công ty cũng cung cấp toàn bộ hạt giống nhập khẩu chất lượng cao cho các hộ sản xuất. Tại các cánh đồng, HTX đã lắp đặt hệ thống tưới nước chủ động để cung cấp nước tưới đến từng gốc cây một cách chính xác đảm bảo đủ độ ẩm cho cây trong quá trình sinh trưởng, phát triển. Toàn bộ quá trình chăm sóc, các thành viên đều phải lập hồ sơ theo dõi và ghi chép nhật ký canh tác ở từng khâu.
Dưa kiếm Nhật có thời vụ trồng từ 2 – 3 vụ/năm, tuy nhiên thích hợp nhất là gieo trồng vào vụ thu đông và vụ đông xuân khi nhiệt độ từ 20 – 30°C phù hợp cho cây sinh trưởng. Đất trồng dưa kiếm Nhật phù hợp là đất thịt nhẹ hoặc cát pha có tầng canh tác dày 20 – 30cm, độ pH từ 6 – 6,5. Trước khi trồng người dân cần chú ý khâu làm đất cày bừa kỹ cho đất tơi xốp, lên luống, diệt cỏ dại, rắc vôi bột và sử dụng chế phẩm sinh học Trichoderma để diệt các mầm bệnh tiềm ẩn và bổ sung vi sinh vật có ích cho đất, đồng thời bón lót phân hữu cơ, phân chuồng hoai mục trước khi xuống giống để tăng độ phì cung cấp dinh dưỡng cho cây. Sử dụng màng phủ sinh học để hạn chế cỏ dại và giữ ẩm cho đất. Gieo hạt với khoảng cách hợp lý từ 35 – 40 cm, hàng cách hàng 1,2 – 1,5 m để tạo độ thông thoáng. Khi cây cao 20 -25 cm, tiến hành cắm cọc, giăng lưới làm giàn chữ A để hỗ trợ cây leo phát triển, cây leo đến đâu cần buộc ngọn và nhánh vào giàn tới đó để tránh dây dưa bị dập gãy, khi ra quả giữ được trái dưa thẳng quả, sạch sẽ, hạn chế thối quả. Hạt giống trước khi gieo nên được ngâm nước ấm khoảng 2 – 4 giờ để tăng tỷ lệ nảy mầm.
Trong quá trình canh tác, sử dụng phân bón hữu cơ hoặc phân vi sinh định kỳ 10–15 ngày/lần, bổ sung chế phẩm đạm cá, đạm canxi với liều lượng phù hợp theo từng giai đoạn phát triển của cây với tần suất trung bình 7 – 10 ngày/lần nhất là những giai đoạn quan trọng như sau khi cây bén rễ, cây bắt đầu ra hoa đậu trái, sau khi thu quả đợt đầu. Theo dõi thường xuyên cắt tỉa các loại lá vàng, đốm héo nhằm tránh lây lan bệnh cho ruộng và để phát hiện sớm các dấu hiệu của sâu bệnh như nấm, côn trùng chích hút, dầy rệp, sâu xanh, sâu tơ,… Áp dụng các biện pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp IPM để kịp thời phòng trừ dịch bệnh như: luân canh cây trồng hợp lý, sử dụng giống tốt, sạch bệnh, thường xuyên vệ sinh đồng ruộng, bắt sâu. Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thật cần thiết và đảm bảo an toàn cho người lao động, người tiêu dùng: Phòng trừ sâu bệnh bằng các thuốc sinh học đặc trị (thuốc vi sinh và thảo mộc), thuốc có thời gian phân hủy nhanh, cách ly ngắn thuốc nằm trong danh mục cho phép của ngành nông nghiệp, sử dụng thuốc ít độc hại với thiên địch, các động vật khác và con người để đảm bảo chất lượng quả an toàn.
Thời điểm thu hoạch khoảng từ 30 ngày sau khi trồng và thời gian thu hoạch có thể kéo dài từ 1,5 đến 2 tháng sau đó. Dưa kiếm Nhật có thể thu hàng ngày, người dân nên thường xuyên quan sát để chọn lựa quả dưa đạt tiêu chuẩn, đảm bảo năng suất và chất lượng quả. Sản phẩm sau thu hoạch sẽ được đưa về khu vực bảo quản đảm bảo tiêu chuẩn, hợp vệ sinh. Các dụng cụ sơ chế và các bước tiến hành sơ chế, bảo quản cũng đảm bảo đúng quy trình theo yêu cầu của công ty nhằm đảm bảo dưa tránh bị hư hỏng, dập nát hoặc trầy xước nhằm đảm bảo chất lượng và hình thức sản phẩm.
Theo ông Lê Quốc Đạt – thành viên ban quản lý HTX cho biết: Dưa kiếm Nhật có ưu điểm là thời gian cho quả rất ngắn và thời gian thu quả kéo dài, giống dưa kiếm Nhật sinh trưởng khỏe, kháng bệnh tốt, kỹ thuật chăm sóc cũng đơn giản. Đây là loại cây lưỡng tính không cần côn trùng thụ phấn nếu chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật được hướng dẫn, mỗi gốc dưa kiếm Nhật có thể cho sản lượng đạt 3,5 – 4 kg quả, mỗi ha dưa có thể cho năng suất đạt 65 – 70 tấn/ha/vụ, sản phẩm đầu ra được công ty bao tiêu toàn bộ với mức giá từ 4.000 – 5.000 đồng/kg, cho doanh thu đạt 280 – 300 triệu đồng/ha/vụ cao gấp 2-3 lần so với các loại cây truyền thống khác. Năm 2026, với diện tích trồng dưa 10 ha cho năng suất dự kiến đạt 1.300 – 1.400 tấn, doanh thu đạt 5,8 – 6,3 tỷ đồng, trừ chi phí sản xuất khoảng 30 – 40%, cho lợi nhuận đạt 3,4 – 3,8 tỷ đồng. Sản phẩm sau thu hoạch hình thức đồng đều, đảm bảo không sâu bệnh, không còn tồn dư lượng thuốc BVTV, phân bón, kim loại nặng đáp ứng được yêu cầu của Công ty để chế biến đóng hộp và trực tiếp xuất khẩu sang tiêu thụ tại thị trường Nhật Bản, được khách hàng quốc tế đánh giá cao về chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, để đạt hiệu quả kinh tế cao nhất sau mỗi vụ dưa các hộ có thể trồng xen canh với các loại cây rau màu, cây họ đậu để cải tạo đất trồng và nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích sản xuất. Mô hình cũng tạo công ăn việc làm cho 20 – 30 lao động địa phương với mức thu nhập dao động từ 250.000 – 300.000 đồng/ngày/người.
Với những kết quả khả quan từ trồng loại dưa này, định hướng trong những vụ tới HTX sẽ bố trí quỹ đất tăng diện tích lên 15 ha để đảm bảo hoạt động sản xuất của các hộ dân và đáp ứng được nhu cầu thu mua của công ty. Mô hình trồng dưa kiếm Nhật theo hướng an toàn tại xã Hoằng Lộc đã và đang góp phần đa dạng cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích canh tác, phát triển sản xuất theo hướng bền vững, khẳng định thương hiệu nông sản xứ Thanh trong nước và quốc tế.
Mạnh Hào