Hiệu quả mô hình trồng cam canh theo hướng an toàn tại phường Quang Trung, tỉnh Thanh Hoá
Trong những năm qua, tại phường Quang Trung những mô hình sản xuất nông nghiệp tập trung, quy mô lớn theo tiêu chuẩn an toàn đã và đang được thực hiện một cách hiệu quả góp phần nâng cao thu nhập ổn định cuộc sống cho người dân, bảo vệ môi trường hiệu quả đồng thời cung cấp các sản phẩm nông nghiệp an toàn ra thị trường. Một trong những mô hình sản xuất điển hình phải kể đến mô hình trồng cam canh theo hướng an toàn của gia đình chị Nguyễn Thị Sanh (Khu phố 12, phường Quang Trung, tỉnh Thanh Hóa).
(Vườn trồng cam canh của gia đình chị Nguyễn Thị Sanh tại KP 12, phường Quang Trung)
Với mong muốn phát triển kinh tế gia đình, làm giàu trên chính mảnh đất quê hương chị Nguyễn Thị Sanh đã trăn trở, quyết tâm tìm tòi các loại cây trồng phù hợp với điều kiện địa phương và học hỏi kinh nghiệm sản xuất qua thông tin đại chúng, sách báo, internet,… Đặc biệt sau khi được tiếp cận, tham quan các mô hình trồng cây ăn quả tiêu biểu do Hội nông dân, Hội phụ nữ phường tổ chức trong tỉnh như tại xã Bá Thước, Linh Sơn và ngoài tỉnh như Hưng Yên, Bắc Ninh, Phú Thọ. Nhận thấy cây cam canh thích hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng tại địa phương, sau 2 – 3 năm trồng đầu tiên cây bắt đầu cho thu hoạch và có thời gian thu hoạch tới trên 10 năm nếu chăm sóc tốt mang lại hiệu quả kinh tế cao, bà đã mạnh dạn vay vốn ngân hàng đầu tư cải tạo đất sản xuất và quyết định du nhập giống cam canh về trồng thử tại địa phương. Cây cam canh hay còn gọi là cam đường canh, cam vân canh bởi cam canh có nguồn gốc xuất xứ từ vùng Vân Canh Hà Nội, cây hiện được nhân rộng và trồng phổ biến tại các tỉnh miền Bắc Việt Nam. Đây là giống cam quý, nổi tiếng với hương vị ngọt thơm, vỏ mỏng dễ bóc và màu đỏ cam bắt mắt. Cam canh bổ sung nhiều loại khoáng, vitamin A, C,… giúp tăng cường hệ miễn dịch, làm đẹp da, chống lão hoá, giảm cholesterol, giảm cân,… vì vậy cam canh được nhiều khách hàng ưa chuộng. Sau vài năm trồng cho thấy cây cam canh đặc biệt thích hợp với điều kiện nơi đây, sinh trưởng phát triển tốt. Đặc biệt thời điểm thu hoạch sản phẩm thường vào cuối năm trùng với dịp lễ tết nên dễ dàng trong việc tìm kiếm đầu ra và tiêu thụ, gần như không xảy ra tình trạng ế thừa hay ùn ứ sản phẩm.
Hiện tại, gia đình chị đang trồng trên diện tích 3,5 ha với hơn 15.000 gốc cam canh được mua giống từ Hưng Yên. Sử dụng giống cam ghép được đánh giá tốt hơn về khả năng sinh trưởng, cây ít bị suy thoái, tuổi khai thác kinh tế dài hơn và phù hợp với trồng quy mô lớn. Trồng cam canh đòi hỏi người trồng tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật từ khâu làm đất, bón phân, tỉa cành, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch. Trong quá trình trồng và chăm sóc, chị đã áp dụng quy trình sản xuất theo hướng an toàn sản xuất sạch, ghi chép nhật ký làm vườn và xây dựng quy chế giám sát nội bộ quá trình thực hành nông nghiệp tốt trên cây cam canh để nâng cao chất lượng cây cam và hạn chế tình trạng thoái hóa, đất bạc màu. Đối với cây mới trồng, thời vụ trồng thích hợp là vụ xuân (tháng 2 – 4 dương lịch) và vụ thu (tháng 8 – 10 dương lịch). Đối với đất trồng, làm sạch cỏ, xới đất cho tơi xốp. Khoảng cách trồng hàng cách hàng là 3 x 4m, cây cách cây 1,8 – 2m, mật độ trồng vừa phải 3.500 – 4.000 cây/ha giúp đảm bảo thuận lợi cho chăm sóc, thu hái. Đào hố trồng kích thước 60 x 60 x 60cm, bón lót mỗi hố (20 – 30kg) phân chuồng hoai mục, 0,5 kg phân lân, 0,5 kg vôi bột để xử lý mầm bệnh trước khi trồng từ 15 – 30 ngày. Sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật được áp dụng nguyên tắc “4 đúng” (đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng phương pháp). Sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh, phân chuồng hoai mục kết hợp phân lân tổng hợp để cây bền khỏe, bảo đảm dinh dưỡng nuôi hoa, nuôi quả. Để vườn cam cho năng suất cao, chất lượng quả tốt, cần chú ý đến số lần bón phân trong năm, liều lượng và tỷ lệ cân đối giữa các loại phân chuồng, phân NPK phù hợp theo tuổi cây và từng giai đoạn sinh trưởng của cây đặc biệt là giai đoạn ra hoa, đậu quả.
Ngoài ra, kết hợp sử dụng chế phẩm ngâm ủ đạm cá, ngô, đậu tương bổ sung dinh dưỡng cho cây. Không sử dụng thuốc diệt cỏ hóa học, chỉ làm cỏ thủ công xung quanh gốc để giữ ẩm cho đất và chống xói mòn. Sử dụng các chế phẩm sinh học như Bacillus, Trichoderma để tạo nguồn vi sinh vật đối kháng khống chế bệnh hại và phòng trừ nấm bệnh thường gặp trên cây. Đối với sâu bệnh hại như sâu vẽ bùa, nhện đỏ hay rệp sáp, sử dụng thuốc trừ sâu sinh học đặc trị. Đối với việc tưới tiêu, chị đã lắp đặt đường ống tưới nhỏ giọt vào từng gốc cây nhằm giảm chi phí nhân công và có thể cung cấp đầy đủ nước vào các giai đoạn cần thiết như giai đoạn ra hoa, kết trái. Sử dụng nguồn nước sạch, đạt tiêu chuẩn về hàm lượng kim loại nặng và vi sinh vật không vượt quá ngưỡng cho phép. Trong quá trình chăm sóc cây cam, cần chú ý việc cắt tỉa cành, tạo tán, tỉa hoa, tỉa quả cần đảm bảo đúng thời điểm nhằm tạo cho cây thông thoáng, giảm tiêu hao dinh dưỡng bởi các cành vô hiệu.
(Sản phẩm cam canh của gia đình chị NguyễnThị Sanh)
Đối với việc thu hoạch cần xác định thời điểm thu hoạch khi màu sắc vỏ cam chuyển dần từ xanh sang vàng, quả đạt độ mọng nước, vỏ mỏng, vị ngọt. Thu hái vào ngày nắng ráo, khi trời khô ráo không có sương. Trước khi thu hái thiết bị, vật tư và đồ chứa phải đảm bảo chắc chắn và vệ sinh sạch sẽ trước khi sử dụng. Dùng kéo cắt sát cuống, chừa lại khoảng 0,5 cm cuống lá sau đó xếp vào thùng chưa cẩn thận, loại bỏ các quả bị dập, sâu bệnh, trầy xước.
Chia sẻ về kỹ thuật để điều khiển cam ra hoa kết quả đúng thời điểm cuối năm để cung cấp vào dịp Tết âm lịch, chị cho biết: “Việc chăm bón trong giai đoạn này sẽ quyết định đến độ bền của cây, chất lượng của quả sau này. Thường vào tháng 11, khi cây đã ra lộc xanh thì thực hiện khoanh vỏ ở thân và cành cây để ức chế sinh trưởng hãm lộc đông, giúp cây chuyển sang giai đoạn ra hoa đồng loạt để cho tỷ lệ ra hoa kết trái cao hơn. Sau khi hoa nở rộ khoảng 7 – 10 ngày (thường vào tháng 1 – 2 dương lịch) thực hiện khoanh ở những cành mang quả chính để dinh dưỡng tập trung nuôi quả non trong giai đoạn quyết định. Lưu ý áp dụng kỹ thuật siết nước (ngừng tưới) trong 10 – 15 ngày vào thời điểm cây phân hóa mầm hoa (khoảng tháng 11 – 12 âm lịch) để ép cây ra hoa đồng loạt và đậu quả theo ý muốn. Sau khi cây nhú mầm hoa và trong giai đoạn đậu quả cần tưới nước đủ ẩm (đặc biệt trong các tháng mùa xuân). Khi hoa nở rộ và tiến hành khoanh giữ quả non, kết hợp phun phân bón lá vi lượng (Bo, Canxi) để tăng tỷ lệ đậu và chống rụng trái.
Nhờ áp dụng đồng bộ các khâu kỹ thuật sản xuất theo hướng an toàn cùng với ứng dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hoá trong sản xuất mà vườn cam của chị sinh trưởng tốt, số lượng quả trên cây đạt cao, năng suất trung bình đạt 13 – 14 tấn/ha, sản phẩm có chất lượng cao, mẫu mã đẹp, quả to, mỏng vỏ, vị ngọt thanh, thơm ngon ít bị sâu bệnh được thị trường đón nhận, giá bán dao động từ 30.000 – 40.000 đồng/kg tuỳ loại cao gấp 2 – 3 lần so với các cây trồng truyền thống khác. Tổng doanh thu đạt 1,4 tỷ/năm, sau khi trừ đi các chi phí mô hình cho lợi nhuận đạt 400 – 500 triệu đồng/năm. Sản phẩm sau thu hoạch được bán cho các thương lái trong và ngoài tỉnh và đã có mặt tại một số cửa hàng, siêu thị nông sản an toàn, chợ đầu mối trong và ngoài tỉnh như Ninh Bình, Hà Nội, Nghệ An,… Đồng thời chị cũng tích cực quảng cáo online qua các trang mạng, hội nhóm trên zalo, facebook,… để người tiêu dùng biết đến và tiếp cận được với sản phẩm nhiều hơn. Trang trại của gia đình chị Sanh còn tạo việc làm cho 8 – 10 lao động với mức thu nhập từ 6 – 8 triệu đồng/người/tháng.
Trong những năm qua, mô hình trồng cam canh chị Nguyễn Thị Sanh luôn được tuyên dương là mô hình sản xuất tiêu biểu của phường Quang Trung nói riêng, tỉnh Thanh Hóa nói chung, là địa chỉ tin cậy để các hộ nông dân đến tham quan học hỏi kinh nghiệm sản xuất. Ngoài ra, chị cũng đã hỗ trợ nhiều hộ sản xuất trong và ngoài địa phương về kỹ thuật canh tác theo hướng an toàn đạt hiệu quả cao, tích cực tuyên truyền, chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ kỹ thuật, hướng dẫn người dân cải tạo vườn tạp, hình thành các vùng sản xuất chuyên canh góp phần từng bước nâng cao giá trị của nông sản địa phương.
Mô hình trồng cam canh theo hướng an toàn tại phường Quang Trung là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa, nâng cao giá trị thu nhập trên cùng một đơn vị diện tích. Không chỉ làm giàu chính đáng, mô hình đã khai thác hiệu quả điều kiện lợi thế tự nhiên đồng thời góp phần thúc đẩy kinh tế nông nghiệp địa phương phát triển bền vững.
Phương Thúy