Liên kết sản xuất và tiêu thụ ớt Zanpeno tại HTXDVNN Công Bình, xã Công Chính, tỉnh Thanh Hoá
Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp (HTXDVNN) Công Bình có 300 ha đất nông nghiệp với 80 hộ xã viên, 250 lao động, diện tích đất nông nghiệp tương đối tập trung, thổ nhưỡng chủ yếu là nhóm đất pha cát, đất thịt nhẹ đến thịt trung bình, có tầng canh tác dày, độ phì tương đối ổn định, loại đất này có khả năng giữ nước và giữ dinh dưỡng tốt. Các hộ xã viên cần cù, có kinh nghiệm lâu năm trong canh tác các cây rau màu cũng như chịu khó áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Tuy nhiên, trong những năm qua, các hộ xã viên chủ yếu trồng các cây rau màu truyền thống như: Cà chua, dưa chuột, ớt chỉ địa,… với diện tích còn manh mún, hiệu quả kinh tế chưa cao, đầu ra bấp bênh, giá cả không ổn định. Trước thực tế đó, HTXDVNN Công Bình đã chủ động tìm hiểu giống ớt Zanpeno thông qua các kênh thông tin từ ngành nông nghiệp, các lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật và tham quan các mô hình trồng ớt Zanpeno ở trong và ngoài tỉnh. Từ đó, HTX HTXDVNN Công Bình, xã Công Chính, đã liên kết sản xuất và tiêu thụ ớt Zanpeno với HTX an toàn và hữu cơ Lang Chánh, thôn Chiềng Khạt, xã Linh Sơn với diện tích 5 ha, với 15 hộ trồng tại các thôn như: Yên Bình, Yên Nẫm.
Giống ớt Zanpeno (ớt ngọt) là giống ớt có nguồn gốc từ Mexico, có khả năng thích ứng rộng, trồng 2 vụ/năm, thời gian trồng bắt đầu từ tháng 11 đến tháng 12 (vụ Đông – Xuân) và tháng 5 đến tháng 6 (vụ Hè – Thu), sau khoảng 3 tháng gieo trồng, cây ớt bắt đầu cho thu hoạch, thời gian thu hoạch kéo dài khoảng 2 tháng, năng suất cao, khả năng kháng bệnh tốt và phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương. Giống ớt Zanpeno có đặc điểm quả to, vỏ dày được sử dụng phổ biến trong chế biến thực phẩm. Nhờ hương vị đặc trưng và tính ứng dụng cao, loại ớt này ngày càng được ưa chuộng tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Khi thực hiện chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ ớt Zanpeno giữa HTX DVNN Công Bình với HTX an toàn và hữu cơ Lang Chánh đều được thông qua ký kết hợp đồng giữa hai bên nhằm đảm bảo sự rằng buộc, tính pháp lý thông qua các điều khoản được thể hiện rõ trong hợp đồng. Về phía HTX an toàn và hữu cơ Lang Chánh sẽ cho các hộ dân tạm ứng trước như: hạt giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV),…sau thu hoạch sẽ trừ các khoản ứng trước, đồng thời cử cán bộ kỹ thuật phối hợp với HTXDVNN Công Bình, các hộ dân để tập huấn, phổ biến quy trình sản xuất, hướng dẫn áp dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học – kỹ thuật, cơ giới hóa chủ động trong sản xuất, canh tác theo hướng an toàn như sử dụng màng phủ nilon hạn chế cỏ dại giữ độ ẩm cho đất, bổ sung dinh dưỡng bằng phân hữu cơ, phòng trừ sâu bệnh hại bằng chế phẩm, thuốc BVTV sinh học trong quá trình sản xuất. Từ đó, giúp bảo vệ sự đa dạng sinh học, tránh tình trạng thoái hóa đất, tiết kiệm được giống, giảm lượng phân bón và thuốc BVTV, an toàn cho sức khỏe người sản xuất và người sử dụng. Đồng thời, hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Quy trình sản xuất cây ớt Zanpeno được thực hiện qua nhiều công đoạn, từ khâu chọn giống đến thu hoạch nhằm đảm bảo cây sinh trưởng tốt, cho năng suất và chất lượng cao. Trước hết, hạt giống được xử lý và gieo ươm trong bầu hoặc luống đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng, đảm bảo đủ độ ẩm để cây con phát triển khỏe. Sau khoảng 20-25 ngày, khi cây đạt từ 4-5 lá thì tiến hành đem trồng ra ruộng. Đất trồng cần được làm kỹ, lên luống cao, thoát nước tốt và bón lót đầy đủ phân hữu cơ, vôi bột nhằm cải tạo đất và hạn chế sâu bệnh. Trong quá trình chăm sóc, người trồng thường xuyên tưới nước, làm cỏ, bón phân theo từng giai đoạn sinh trưởng, đồng thời áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh theo hướng an toàn, ưu tiên sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy trình. Quả ớt Zanpeno được hái khi đạt kích thước, độ chín phù hợp, màu sắc đẹp, chất lượng. HTX an toàn và hữu cơ Lang Chánh cam kết thu mua, bao tiêu 100% sản phẩm, tất cả sản phẩm phải được trồng tại vùng nguyên liệu theo danh sách đăng ký, đúng chất lượng, số lượng, với giá cố định đã ký trong hợp đồng, thu mua ngay tại ruộng để vận chuyển về HTX để sơ chế bảo quản nhằm giảm tối đa tổn thất sau thu hoạch, đồng thời thanh toán sau khi kết thúc thu hoạch 30 ngày, việc cam kết này giúp người dân yên tâm sản xuất không lo đầu ra cho sản phẩm giống như trước đây khi còn sản xuất theo kiểu truyền thống.
Vùng liên kết trồng ớt Zanpeno tại thôn Yên Bình, xã Công Chính
Về phía HTX DVNN Công Bình có vai trò là đơn vị đại diện cho các hộ dân trồng ớt tại xã ký kết hợp đồng sản xuất – tiêu thụ với HTX an toàn và hữu cơ Lang Chánh, có trách nhiệm đứng ra hợp đồng với các hộ dân, bố trí vùng sản xuất tập trung, chọn các thành viên đạt tiêu chuẩn đáp ứng các tiêu chí mà HTX đề ra, xây dựng kế hoạch sản xuất theo từng vụ, phối hợp với cán bộ kỹ thuật của HTX an toàn và hữu cơ Lang Chánh tổ chức các lớp tập huấn đầu bờ, hướng dẫn quy trình canh tác, phòng trừ sâu bệnh, thời gian thu hoạch. Đồng thời, trong quá trình sản xuất, HTXDVNN thường xuyên kiểm tra, giám sát và hướng dẫn các hộ dân canh tác theo đúng tiêu chuẩn mà HTX an toàn và hữu cơ Lang Chánh đưa ra. Đảm bảo giao bán sản phẩm đúng chất lượng thoả thuận, không được bán sản phẩm ra thị trường và nhập sản phẩm ngoài vào trong khu thực hiện mô hình.
Đối với các hộ dân tham gia mô hình liên kết có trách nhiệm thực hiện nghiêm túc các quy định của HTX. Các hộ dân phải gieo cấy đúng cơ cấu giống, lịch thời vụ, diện tích đất, nhân lực, vật tư để chủ động gieo trồng, áp dụng đúng quy trình kỹ thuật đã được tập huấn, sử dụng vật tư theo hướng dẫn, không tự ý thay đổi giống hoặc quy trình canh tác nhằm đảm bảo tính đồng nhất của sản phẩm. Đồng thời, các hộ dân có trách nhiệm chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh kịp thời, thu hoạch đúng thời điểm và bán toàn bộ sản phẩm cho HTX an toàn và hữu cơ Lang Chánh theo hợp đồng liên kết, tạo niềm tin liên kết lâu dài bền vững giữa người dân và HTX.
Sản phẩm ớt sau khi thu hoạch
Việc triển khai đồng bộ, thực hiện đúng kỹ thuật, đảm bảo yêu cầu về quy trình sản xuất của HTX an toàn và hữu cơ Lang Chánh nên năng suất ớt bình quân đạt 68 tấn/ha/năm, với giá bán là 7,5 triệu đồng/tấn, doanh thu đạt 520 triệu đồng/ha/năm. Theo tính toán, chi phí đầu tư cho 1 ha ớt là 132 triệu đồng/năm, sau khi trừ các chi phí sản xuất như giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công làm đất, chăm sóc, thu hoạch, người dân thu lãi khoảng 388 triệu đồng/ha/năm. Theo ông Nguyễn Hữu Thuỷ giám đốc HTXDVNN Công Bình cho biết: Trước đây, các hộ dân chủ yếu trồng các loại cây rau màu truyền thống như: cà chua, dưa chuột, ớt chỉ địa,…với giá bán bấp bênh, đầu ra không ổn định, nhờ tham gia mô hình liên kết với HTX an toàn và hữu cơ Lang Chánh, người dân không còn gặp tình trạng bị ép giá như trước, sản phẩm ớt được bao tiêu 100% sản lượng. Điều này giúp người dân yên tâm sản xuất, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường tự do, nhiều hộ tham gia liên kết có thu nhập ổn định, cao hơn khoảng 20 – 30% so với nhiều loại cây trồng truyền thống trên cùng diện tích, góp phần nâng cao đời sống. Đồng thời, mô hình còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân, từ nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị.
Mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ ớt Zanpeno tại HTXDVNN Công Bình, xã Công Chính, tỉnh Thanh Hoá đã và đang mang lại hiệu quả rõ rệt về năng suất, chất lượng, giá trị kinh tế và thu nhập, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, ổn định đầu ra, tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân. Sự phát triển của mô hình không chỉ tạo ra việc làm trực tiếp cho người dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Trong thời gian tới, HTXDVNN Công Bình sẽ tiếp tục phát triển mở rộng diện tích để thúc đẩy nền nông nghiệp hàng hóa tại địa phương./.
Văn Lộc