Hiệu quả mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ tại Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Cả Tổ, phường Nguyệt Viên, tỉnh Thanh Hóa
Những năm gần đây, nhu cầu người tiêu dùng ngày càng chú trọng đến chất lượng và an toàn nông sản, vì vậy nông nghiệp hữu cơ đã trở thành xu hướng tất yếu. Tại Thanh Hóa, các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ ngày càng phát triển, mở rộng tại các địa phương, bởi việc phát triển sản xuất nông nghiệp an toàn, hữu cơ không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường mà còn góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao thu nhập cho nông dân. Một trong những mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ tiêu biểu phải kể đến là mô hình sản xuất của Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp (HTX DVNN) Cả Tổ tại phường Nguyệt Viên, tỉnh Thanh Hóa.
Khu trồng dưa lưới theo hướng hữu cơ tại HTX DVNN Cả Tổ Farm
Sản xuất nông nghiệp hữu cơ là hình thức sản xuất hướng tới mục tiêu đảm bảo hệ sinh thái bền vững, đa dạng sinh học và chu trình tự nhiên thay vì sử dụng các đầu vào có hại cho hệ sinh thái. Mô hình này loại bỏ việc sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu tổng hợp, và các hóa chất, thuốc diệt cỏ, chất kích thích sự tăng trưởng, sinh vật biến đổi gen (GMO). Với quy trình sản xuất nghiêm ngặt, các mô hình sản xuất theo hướng hữu cơ đã góp phần tăng giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích, tăng độ phì nhiêu của đất, bảo vệ hệ sinh thái và sức khỏe con người. Tại Phường Nguyệt Viên, chị Lê Thị Hồng Duyên – Giám đốc HTX DVNN Cả Tổ với tình yêu, niềm đam mê tạo ra những sản phẩm nông nghiệp sạch và ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường cũng như mong muốn tạo một không gian xanh mát để mọi người có thể đến trải nghiệm thực tế, hòa mình vào thiên nhiên đã thôi thúc chị xây dựng trang trại sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ ngay tại quê hương và biến thành một điểm du lịch trải nghiệm mở cho du khách.
Bắt tay vào xây dựng trang trại chị đã thuê lại 2 ha đất tại Tổ dân phố Thành Khang, đầu tư hàng tỷ đồng để cải tạo và xây dựng trang trại tổng hợp. Trên diện tích đã được quy hoạch, chị bố trí từng phân khu đảm bảo thuận tiện cho sản xuất với 8.000 m2 nhà lưới ứng dụng công nghệ cao trong đó có 3.000 m2 để trồng rau, quả luân phiên theo mùa như dưa vàng, dưa chuột, dâu tây, cà chua, rau cải, mồng tơi, hành, tỏi,.. bình quân 3 – 4 vụ/năm, 5.000 m2 trồng nho sữa 1 vụ/năm, 8.000 m2 diện tích ao để nuôi cá và trữ nước phục vụ tưới tiêu cho trang trại, 500 m2 khu chăn nuôi gà, vịt, ngỗng,… cùng các công trình phụ trợ khác như khu nhà điều hành, nhà kho,… Diện tích còn lại chị luân canh trồng lúa, khoai tây, lạc và trồng thêm một số loại rau theo mùa, ngoài ra xung quanh trang trại chị còn trồng các loại cây ăn quả, hoa, cây cảnh tạo cảnh quan môi trường, đa dạng hóa sản phẩm, tăng năng suất trên một đơn vị diện tích.
Toàn bộ khu nhà lưới được thiết kế và xây dựng theo tiêu chuẩn, sử dụng khung thép, màng phủ PE bao quanh giúp ngăn côn trùng, điều chỉnh ánh sáng, hạn chế tối đa bất lợi từ thời tiết và sâu bệnh. Trong các nhà đều được lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt tự động của Isarel, kiểm soát môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng), với hệ thống này nước và dinh dưỡng được cung cấp nhỏ giọt căn theo từng giai đoạn sinh trưởng của tránh tình trạng thừa hoặc thiếu phân. Hệ thống kiểm soát môi trường được vận hành 24/24, người trồng có thể theo dõi từ xa qua điện thoại thông minh, điều chỉnh ngay khi có biến động. Trong quá trình sản xuất, chị tuân thủ quy trình, áp dụng khoa học kỹ thuật kiểm soát chặt chẽ từ khâu làm đất, chọn giống, trồng, chăm sóc cho đến khi thu hoạch. Đối với đất trồng, thay bằng cấp nhanh dưỡng chất cho đất từ các loại phân hóa học, đất trước khi được đưa vào sản xuất đều được xử lý và phối trộn với men vi sinh chứa nấm đối kháng Trichoderma (chế phẩm sinh học đối kháng nấm bệnh, ứng dụng phổ biến trong nông nghiệp hữu cơ nhằm phòng trừ nấm bệnh gây hại, cải tạo đất trồng và bảo vệ bộ rễ cây trồng khỏi tuyến trùng), phân chuồng ủ hoai mục hoặc phân trùn quế, trấu hun, để đảm bảo đất tơi xốp, đủ dinh dưỡng và không có mầm bệnh. Để cung cấp nguồn dinh dưỡng cho cây trồng, chị sử dụng đạm dinh dưỡng được ngâm ủ từ đậu tương, chuối, trứng sữa, rỉ mật mía, men vi sinh,… Đối với sâu bệnh hại chỉ sử dụng các biện pháp xử lý tự nhiên như bẫy sinh học, dung dịch từ thảo dược tỏi, gừng, ớt, rượu thay thế cho các loại thuốc trừ sâu độc hại. Nguồn giống được sử dụng là giống nhập từ các Công ty uy tín trên thị trường như của Công ty East – West Seed Việt Nam – Hai mũi tên đỏ (tỉnh Bình Dương).
Học sinh trực tiếp tham giá các hoạt động trải nghiệm thu hoạch quả tại trang trại
Tại trang trại một lượng lớn phế phụ phẩm và chất thải chăn nuôi được thải ra hàng ngày, nếu xử lý không đúng cách sẽ gây ô nhiễm môi trường, phát sinh dịch bệnh và ảnh hưởng môi trường sống. Vì vậy các nguồn chất thải chăn nuôi, phế phụ phẩm như cỏ, cành cây được tái sử dụng ủ với chế phẩm sinh học làm phân bón cho cây và thức ăn cho cá, giữ ẩm đất hoặc đối với các loại cành cây khô cứng như cây nho sau mỗi vụ thu hoạch sẽ được phơi khô sau đó đốt làm tro là nguồn cung cấp dinh dưỡng rất tốt cho cây trồng. Việc xử lý này giúp tận dụng tối đa nguồn rác thải nông nghiệp để quay lại tái đầu tư vào đất, giúp cải tạo trả lại độ phì cho đất, tạo nguồn phân bón cho cây trồng, thức ăn cho vật nuôi, nhờ vậy giảm tối đa nguồn rác thải nông nghiệp, bảo vệ môi trường, năng suất, chất lượng sản phẩm luôn ổn định và đạt hiệu quả cao,
Chị Duyên cho biết: “Hàng năm trang trại đã cung ứng trên 30 tấn rau quả, các loại với mức giá bình quân từ 15.000 – 60.000 đồng tùy loại, đặc biệt với các loại quả giá trị cao như nho sữa, dâu tây mức giá có thể lên đến 300.000 – 350.000 đồng/kg, xuất chuồng gần 100 con gà, vịt, 2 – 3 tấn cá các loại. Các sản phẩm rau quả của trang trại đều được chị đăng ký kiểm định chất lượng và đã được cấp chứng nhận tiêu chuẩn FDA (tiêu chuẩn của của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ) qua đó tạo niềm tin với khách hàng, từng bước mở rộng thị trường. Các sản phẩm sau thu hoạch đều được cung cấp cho các được bán cho các cửa hàng thực phẩm an toàn, siêu thị, bếp ăn trường học tại Thanh Hóa và Hà Nội. Doanh thu hàng năm đạt từ 1,2 – 1,5 tỷ đồng, sau khi trừ các chi phí trang trại cho thu nhập trên 500 – 600 triệu đồng/năm, trang trại tạo việc làm cho 3 – 5 lao động với mức lương bình quân 6 triệu đồng/người/tháng. Trong bối cảnh giá vật tư đầu vào gia tăng như hiện nay, nhờ hoạt động theo cách thức này quy trình sản xuất của trang trại theo một vòng tuần hoàn khép kín, tận dụng tối đa chất thải giúp giảm chi phí sản xuất lên đến 30%, thu nhập tăng lên đáng kể từ 15 – 20% so với canh tác truyền thống, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế, tạo ra các sản phẩm sạch và an toàn, bảo vệ sức khỏe người lao động, bảo vệ môi trường, giảm phát thải nhà kính thông qua việc canh tác thuận tự nhiên, gieo trồng đúng mùa vụ của cây, không sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu hóa học và quản lý tốt phế phẩm trong nông nghiệp”.
Mô hình trang trại của chị cũng là mô hình trang trại tiêu biểu trong sản xuất nông nghiệp, là điểm đến cho các đoàn tham quan trong và ngoài tỉnh đến học tập kinh nghiệm sản xuất. Những năm gần đây, bắt nhịp theo xu hướng du lịch nông nghiệp trải nghiệm đang được nhiều du khách quan tâm, chị đã tích cực quảng cáo trang trại của mình thông qua các trang mạng xã hội như facebook, zalo,… để phát triển thêm loại hình du lịch này. Hiện tại, trang trại đang là địa điểm tham quan dã ngoại thực tế hấp dẫn dành cho du khách, các đoàn học sinh của các trường mầm non khắp nơi yêu thích đến để tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm cuộc sống đồng quê. Tại đây du khách sẽ được tự tay tham gia vào các công đoạn chăm sóc cây, tự tay thu hoạch những trái dâu tây đỏ mọng, những chùm nho sữa sai trĩu quả, được mắt thấy tai nghe những chia sẻ thực tế về quá trình vun trồng, chăm sóc các loại cây để thấu hiểu được giá trị của nông sản sạch và quy trình tạo ra những loại nông sản đó, từ đó vun đắp tình yêu với thiên nhiên và nông nghiệp. Ngoài ra, du khách sẽ được hòa mình vào những trò chơi dân gian quen thuộc, tham gia cho vật nuôi ăn. Chị cũng đầu tư dựng nhà sàn, bàn ghế tre, xích đu, mua sắm vật tư, đạo cụ,… trồng thêm hoa, cây cảnh quanh trang trại tạo cảnh quan, không gian ngồi nghỉ phục vụ du khách. Với hình thức sản xuất kết hợp du lịch trải nghiệm này nông sản tại trang trại sẽ được du khách thu hái, ăn trực tiếp, được tự ý lựa chọn những nông sản theo ý mình và thanh toán ngay tại vườn, từ đó tạo sự tin tưởng cho khách hàng đối với sản phẩm. Đối với trang trại không chỉ tiết kiệm được thời gian, khâu trung gian quảng cáo, tiêu thụ sản phẩm mà còn bán được giá hơn so với bán sỉ, giúp nâng cao hiệu quả kinh tế, đồng thời giữ chân được khách hàng cho những mùa sau.
Mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ là xu hướng tất yếu khi vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng an toàn, vừa nâng cao thu nhập cho nông dân, đồng thời bảo vệ môi trường và phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng.
Nguyễn Huyền