Hiệu quả từ mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa lai 3 dòng ADI 73 tại xã Nông Cống, tỉnh Thanh Hoá
Liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông sản đang là xu thế tất yếu và cần thiết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất. Do vậy, trong những năm qua các địa phương trong tỉnh đã đẩy mạnh thực hiện chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị sản phẩm là giải pháp tối ưu để bảo đảm phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.
Xã Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa có diện tích đất nông nghiệp tương đối tập trung, thổ nhưỡng chủ yếu là nhóm đất phù sa được bồi hàng năm, nhóm đất thuộc đất thịt nhẹ đến thịt trung bình, có tầng canh tác dày, độ phì tương đối ổn định, loại đất này có khả năng giữ nước và giữ dinh dưỡng tốt, hệ thống thủy lợi đáp ứng nhu cầu tưới tiêu. Người dân địa phương cần cù, có kinh nghiệm lâu năm trong canh tác cây lúa cũng như chịu khó áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Tuy nhiên, trong những năm qua, các hộ dân chủ yếu trồng các giống lúa thuần truyền thống như: Khang Dân, Bắc Thơm, Thiên Ưu,.. và một số giống lúa lai như: Nhị Ưu 838, Nhị Ưu 69, Thái Xuyên 111, Đại Dương,… cho năng suất thấp, chất lượng chưa cao, khả năng chống chịu sâu bệnh còn hạn chế, hiệu quả kinh tế mang lại chưa cao. Trước thực tế đó, Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp (HTXDVNN) Minh Nghĩa đã chủ động tìm hiểu các loại giống lúa lai thông qua các kênh thông tin từ ngành nông nghiệp, các lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật và đi thăm quan các mô hình trồng lúa lai 3 dòng ADI73 ở các xã trong tỉnh như: xã Trường Văn, xã Thắng Lợi, xã Thạch Bình. Từ đó, HTX DVNN Minh Nghĩa đã liên kết với Công ty TNHH dịch vụ và thương mại Cúc Phương, thôn 3, xã Ân Hoà, tỉnh Ninh Bình để sản xuất và tiêu thụ lúa lai 3 dòng ADI73 với diện tích 100 ha và hơn 200 hộ tham gia sản xuất tại các thôn Xuân Thành, Trường Quang,…
Giống lúa lai 3 dòng ADI73 có nguồn gốc từ Trung Quốc, được Công ty cổ phần Đầu tư Thương mại và Phát triển nông nghiệp ADI nhập nội, khảo nghiệm và đưa vào sản xuất tại Việt Nam. Sau quá trình đánh giá về khả năng sinh trưởng, năng suất và mức độ thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, giống lúa lai 3 dòng ADI73 đã được Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) công nhận lưu hành. Giống lúa 3 dòng ADI73 sinh trưởng ngắn, khả năng thích ứng rộng, chịu chua, chịu rét, chống chịu sâu bệnh khá, cây cao, cứng, đẻ nhánh khỏe, chống đổ tốt, bông dài, hạt nhiều, tỷ lệ hạt chắc cao, gạo trắng trong, ít bạc bụng, cơm mềm, có vị đậm, thích hợp gieo cấy cả 2 vụ.
Vùng lúa lai ADI73
Khi thực hiện chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa lai 3 dòng ADI73 giữa HTX DVNN Minh Nghĩa với Công ty TNHH dịch vụ và thương mại Cúc Phương, thôn 3, xã Ân Hoà, tỉnh Ninh Bình đều được thông qua ký kết hợp đồng giữa hai bên nhằm đảm bảo sự rằng buộc, tính pháp lý thông qua các điều khoản được thể hiện rõ trong hợp đồng. Về phía công ty sẽ chịu trách nhiệm cung ứng toàn bộ vật tư như: Giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), đồng thời cử cán bộ kỹ thuật phối hợp HTXDVNN, các hộ nông dân để tập huấn, phổ biến quy trình sản xuất, hướng dẫn áp dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học – kỹ thuật, cơ giới hóa chủ động trong sản xuất, canh tác theo hướng an toàn, bổ sung dinh dưỡng bằng phân hữu cơ, phòng trừ sâu bệnh bằng chế phẩm, thuốc BVTV trong quá trình sản xuất sẽ giúp bảo vệ sự đa dạng sinh học, tránh tình trạng thoái hóa đất, tiết kiệm được giống, giảm lượng phân bón và thuốc BVTV, an toàn cho sức khỏe người sản xuất và người sử dụng, hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong khâu gieo mạ, hạt giống được xử lý bằng nước ấm trước khi ngâm ủ từ 18-24 tiếng và ủ cho hạt nứt nanh thì tiến hành gieo. Tuổi mạ thích hợp để cấy từ 15-20 ngày, khi cây mạ khoảng 4-5 lá, khi cấy mỗi khóm từ 1-2 dảnh để tạo điều kiện cho cây lúa đẻ nhánh khỏe và phát triển. Về thời vụ gieo cấy, vụ Xuân, gieo mạ từ cuối tháng 12 đến đầu tháng 1 và cấy từ cuối tháng 1 đến đầu tháng 2, vụ Mùa, gieo mạ từ cuối tháng 5 đến đầu tháng 6. Về chế độ bón phân, áp dụng phương pháp bón cân đối, kết hợp phân hữu cơ và phân vô cơ, bón thúc lần 1 khi lúa bắt đầu đẻ nhánh, lần 2 khi lúa đứng cái nhằm tăng khả năng trỗ bông và chắc hạt. Đồng thời, việc điều tiết nước hợp lý trong từng giai đoạn sinh trưởng cũng được chú trọng để cây lúa phát triển ổn định, trong quá trình sản xuất giống lúa ADI73 có khả năng chống chịu tốt một số sâu bệnh. Tuy nhiên, trên đồng ruộng có thể xuất hiện một số sâu bện gây hại như: rầy nâu, sâu cuốn lá, sâu đục thân, bệnh đạo ôn, khô vằn,…. để hạn chế thiệt hại, người dân thường xuyên thăm đồng, phát hiện sớm các đối tượng sâu bệnh và áp dụng các biện pháp phòng trừ kịp thời theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật. Công ty cam kết thu mua 100% sản phẩm lúa tươi ngay tại ruộng với giá thị trường để vận chuyển về công ty để sơ chế bảo quản nhằm giảm tối đa tổn thất sau thu hoạch đồng thời thanh toán ngay sau khi thu hoạch, việc cam kết này giúp người dân yên tâm sản xuất không lo đầu ra cho sản phẩm.
Về phía HTX DVNN Minh Nghĩa có vai trò là đơn vị đại diện cho các hộ dân trồng lúa tại xã ký kết hợp đồng sản xuất – tiêu thụ với Công ty TNHH dịch vụ và thương mại Cúc Phương, có trách nhiệm đứng ra hợp đồng với các hộ dân, bố trí vùng sản xuất tập trung, liền bờ, liền thửa, chủ động tưới tiêu, chọn các thành viên đạt tiêu chuẩn đáp ứng các tiêu chí mà công ty đề ra. Xây dựng kế hoạch sản xuất theo từng vụ, phối hợp với cán bộ kỹ thuật của doanh nghiệp tổ chức các lớp tập huấn đầu bờ, hướng dẫn quy trình canh tác, phòng trừ sâu bệnh, thời gian thu hoạch. Đồng thời, trong quá trình sản xuất, HTXDVNN thường xuyên kiểm tra, giám sát và hướng dẫn các hộ dân canh tác theo đúng tiêu chuẩn mà công ty đưa ra để đạt năng suất, chất lượng tốt nhất và đảm bảo sản lượng lúa đã ký hợp đồng với công ty. Đối với các hộ dân tham gia mô hình liên kết có trách nhiệm thực hiện nghiêm túc các quy định của công ty, HTXDVNN. Các hộ dân phải gieo cấy đúng cơ cấu giống, lịch thời vụ, áp dụng đúng quy trình kỹ thuật đã được tập huấn, sử dụng vật tư theo hướng dẫn, không tự ý thay đổi giống hoặc quy trình canh tác nhằm đảm bảo tính đồng nhất của sản phẩm. Đồng thời, các hộ dân có trách nhiệm chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh kịp thời, thu hoạch đúng thời điểm và bán toàn bộ sản phẩm cho công ty theo hợp đồng liên kết, tạo niềm tin liên kết lâu dài bền vững giữa người dân và doanh nghiệp.
Vùng đang thu hoạch lúa ADI73
Việc triển khai đồng bộ, đúng kỹ thuật, đảm bảo yêu cầu về quy trình sản xuất của công ty nên năng suất bình quân lúa đạt 16 tấn/ha/năm, với giá bán lúa tươi từ 7-7,5 triệu đồng/tấn, doanh thu đạt 120 triệu đồng/ha/năm. Sau khi trừ các chi phí sản xuất như giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công làm đất, chăm sóc và thu hoạch, người dân thu lãi khoảng 64 triệu đồng/ha/năm, Theo ông Hà Hữu Thịnh giám đốc HTXDVNN Minh Nghĩa cho biết “Trước đây, các hộ dân chủ yếu sản xuất các giống lúa thuần và một số giống lai cũ với năng suất chỉ đạt khoảng 11-13 tấn/ha/năm, với giá bán thấp và bấp bênh, lợi nhuận bình quân dao động từ 50-58 triệu đồng/ha/năm”. Trong khi đó, với giống lai 3 dòng ADI73, năng suất tăng lên 16 tấn/ha/năm, chi phí đầu tư không tăng nhiều nhưng lợi nhuận tăng thêm từ 6-10 triệu đồng/ha, tăng 15-20% so với các giống lúa đã được trồng trước đây tại địa phương. Đặc biệt, nhờ tham gia mô hình liên kết với doanh nghiệp, sản phẩm lúa được bao tiêu, hạn chế tình trạng bị ép giá hoặc khó tiêu thụ như trước đây. Điều này giúp người dân yên tâm sản xuất, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường tự do, nhiều hộ tham gia liên kết có thu nhập ổn định, góp phần nâng cao đời sống.
Mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa lai 3 dòng ADI73 tại xã Nông Cống, tỉnh Thanh Hoá bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt về năng suất, chất lượng, giá trị kinh tế và thu nhập cho người dân. Trong thời gian tới, HTXDVNN tiếp tục mở rộng diện tích và tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, mô hình này sẽ góp phần quan trọng trong việc phát triển sản xuất lúa hàng hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp tại địa phương./.
Văn Lộc