Hiệu quả từ mô hình trồng dâu tây kết hợp du lịch trải nghiệm theo tiêu chuẩn VietGAP tại xã Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa
Trong bối cảnh nền nông nghiệp ngày càng hướng tới giá trị gia tăng và phát triển bền vững, việc kết hợp sản xuất nông nghiệp với du lịch trải nghiệm đang trở thành xu hướng mới tại nhiều địa phương. Thay vì chỉ tập trung vào sản xuất và tiêu thụ nông sản theo phương thức truyền thống, nhiều mô hình nông nghiệp đã được tổ chức theo hướng nông nghiệp sạch, an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, kết hợp tham quan, trải nghiệm và giáo dục nông nghiệp cho du khách. Cách làm này không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn tạo thêm nguồn thu từ dịch vụ.
Du khách đến trải nghiệm hái dâu tây tại vườn.
Nắm bắt xu hướng đó, trang trại của anh Lê Ngọc Nam có địa chỉ tại: thôn Hạ Vũ 1, xã Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa với mô hình trồng dâu tây kết hợp du lịch trải nghiệm theo tiêu chuẩn VietGAP đã được triển khai và bước đầu mang lại những hiệu quả tích cực. Trang trại được đầu tư xây dựng trên tổng diện tích khoảng 3 ha với đa dạng các loại cây trồng và hình thức sản xuất, tạo nên không gian sản xuất kết hợp tham quan quy mô. Trong đó, hơn 2.000 m² diện tích được quy hoạch chuyên trồng dâu tây – loại cây trồng mới tại địa phương, có giá trị kinh tế cao và phù hợp với nhu cầu trải nghiệm của du khách. Bên cạnh việc phát triển vùng trồng dâu tây theo tiêu chuẩn VietGAP, trang trại gia đình anh Nam đã chú trọng quy hoạch và đầu tư cơ sở hạ tầng nhằm phục vụ sản xuất gắn với du lịch trải nghiệm. Trang trại đầu tư các hạng mục hạ tầng phục vụ du lịch như bãi đỗ xe, khu check-in, khu vệ sinh, hệ thống đường nội bộ và khu trưng bày sản phẩm nông sản của trang trại. Khu sản xuất và tham quan được bố trí dọc trên tuyến đường liên xã Hoằng Hóa đảm bảo giao thông thuận tiện, các loại xe gia đình, xe du lịch, xe khách 30 – 50 chỗ có thể ra vào dễ dàng. Ngoài ra, trang trại còn nằm gần các tuyến giao thông lớn như Quốc lộ 1A, Quốc lộ 10 tạo điều kiện thuận lợi để kết nối với các điểm du lịch trong khu vực như: Hải Tiến, Sầm Sơn,…
Ngay từ khi bắt tay vào xây dựng mô hình, anh Lê Ngọc Nam đã chú trọng đầu tư hệ thống canh tác bài bản, hiện đại áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Hiện tại, toàn bộ diện tích trồng dâu tây ngoài trời đều được sử dụng hệ thống tưới nước và phân bón theo công nghệ tưới nhỏ giọt của Israel giúp kiểm soát nguồn dinh dưỡng một cách hợp lý, khoa học cung cấp cho cây phát triển khỏe mạnh. Cùng với đó, trang trại kết hợp sử dụng màng phủ chống cỏ dại để tạo cảnh quan sạch đẹp và hạn chế tối đa sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Nguồn nước tưới được kiểm soát, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sử dụng đúng quy định, đảm bảo sản phẩm đạt chất lượng cao và an toàn cho người tiêu dùng. Các khâu từ lựa chọn giống, làm đất, chăm sóc đến thu hoạch đều được thực hiện theo hướng an toàn và thân thiện với môi trường. Việc tuân thủ quy trình sản xuất nghiêm ngặt không chỉ giúp cây dâu tây sinh trưởng tốt, cho quả đều và đẹp mà còn tạo dựng uy tín cho sản phẩm trên thị trường. Vì được ứng dụng khoa học công nghệ vào trong sản xuất, năng suất luôn đạt ngưỡng kỳ vọng, trung bình đạt từ 20 – 25 tấn/ha/năm. Dâu tây tại trang trại được trồng một vụ mỗi năm. Khi kết thúc vụ dâu tây sẽ được trồng xen canh với các loại cây rau màu khác để gia tăng thu nhập như: bí xanh, rau, đậu các loại,… Sau thời gian chăm sóc, cây bắt đầu cho thu hoạch từ tháng 1 đến tháng 3 – đây là thời điểm thời tiết thuận lợi, đồng thời cũng là mùa du lịch đầu năm khi nhu cầu tham quan, trải nghiệm của người dân tăng cao.
Để không phụ thuộc vào mùa vụ khi đặc điểm của dâu tây chỉ trồng được một vụ, anh Nam đầu tư thêm 1 ha nhà lưới trồng các loại cây trồng quanh năm khác như: dưa vàng, cà chua, dưa chuột,… Toàn bộ diện tích được trồng hoàn toàn trong nhà lưới ứng dụng công nghệ cao của Israel và được anh Nam tính toán lên kế hoạch trồng xen kẽ để luôn có sản phẩm xuất bán và cho du khách đến tham quan, trải nghiệm liên tục. Ngoài ra, để thu hút được đông đảo khách đến tham quan, trải nghiệm mô hình, anh Nam đã tập trung đẩy mạnh quảng bá, giới thiệu mô hình qua nhiều hình thức. Anh đẩy mạnh đầu tư nhận diện hình ảnh bằng cách thiết kế, in logo trang trại, tiêu chuẩn chứng nhận VietGAP lên hộp đựng bao bì, sản phẩm; lắp đặt các bảng hiệu, băng rôn chỉ đường bắt mắt, rõ ràng từ các trục đường chính dẫn vào trang trại; in ấn phát tờ rơi tại các trường học, công sở trên địa bàn nhiều xã/phường như: Hoằng Hóa, Hạc Thành, Sầm Sơn,… Xác định hướng tới tệp khách hàng là học sinh, giới trẻ và các gia đình thì kênh mạng xã hội sẽ là kênh thu hút khách chủ lực; anh Nam thành lập Fanpage (hội nhóm) trên Facebook, Zalo để giới thiệu, cập nhật thông tin, hình ảnh, địa chỉ về trang trại thường xuyên liên tục. Ngoài ra, anh cũng tích cực đăng bài quảng bá, giới thiệu vào các hội nhóm lớn tại địa phương trên Facebook như: Thanh Hóa, Ăn vặt Thanh Hóa, Review Du lịch Thanh Hóa, Biển Hải Tiến,…
Một điểm đặc biệt của mô hình là cho phép du khách trực tiếp tham gia trải nghiệm hái dâu tây và các loại nông sản khác tại vườn. Khách tham quan có thể tự tay lựa chọn và thu hoạch nông sản, sau đó cân và thanh toán ngay tại vườn. Giá bán dâu tây trải nghiệm dao động từ 150.000 – 280.000 đồng/kg tùy theo size quả. Mức giá này cao hơn so với nhiều loại trái cây thông thường nhưng vẫn được du khách chấp nhận bởi sản phẩm tươi, sạch và quan trọng nhất là được tận tay thu hoạch trực tiếp tại vườn. Giá các loại sản phẩm khác như cà chua, dưa chuột, dưa vàng dao động từ: 25.000 – 40.000 đồng/kg. Không chỉ mua dâu tây và các loại nông sản khác, nhiều du khách còn coi việc tham quan và trải nghiệm tại trang trại như một hoạt động thư giãn, đặc biệt phù hợp với các gia đình có trẻ nhỏ.
Ngoài ra, để nâng tầm trải nghiệm của du khách, trang trại đã đa dạng hóa nhiều loại hình dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của khách hàng như: Dịch vụ chụp ảnh, check-in tại vườn dâu, khu nhà lưới trồng dưa vàng, cà chua, dưa chuột: Các khu vườn/nhà lưới được thiết kế với lối đi, tiểu cảnh và khu vực trưng bày nhằm tạo không gian chụp ảnh cho khách tham quan. Đây là hoạt động được nhiều bạn trẻ và gia đình yêu thích khi đến trải nghiệm du lịch nông nghiệp; Dịch vụ giáo dục trải nghiệm cho học sinh: Các đoàn học sinh các cấp có thể tham gia các chương trình trải nghiệm thực tế về sản xuất nông nghiệp sạch, tìm hiểu quy trình sản xuất nông sản theo tiêu chuẩn VietGAP và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm; Dịch vụ ăn uống và giải khát: Mô hình còn kết hợp phục vụ các món ăn, đồ uống chế biến từ các loại quả trong vườn như: sinh tố, trà dâu, nước ép,… hoặc các món ăn nhẹ phục vụ du khách trong quá trình tham quan như: dâu tây, dưa vàng, dưa chuột,… Hàng năm có trung bình từ 100 đoàn khách lớn nhỏ đến tham quan, trải nghiệm hái dâu tây và các loại nông sản khác tại trang trại. Trong đó, có hơn 40 đoàn khách là các trường mầm non, trường tiểu học và THCS trên địa bàn tỉnh đưa học sinh đến tham quan, trải nghiệm mô hình và nhận được rất nhiều đánh giá tốt về chất lượng sản phẩm cũng như dịch vụ tại trang trại. Nhờ đa dạng hóa được các loại sản phẩm nông sản bốn mùa, trang trại luôn có khách đến thăm quan, trải nghiệm quanh năm tạo nguồn thu nhập liên tục và cũng là cách giữ chân được khách hàng.
Du khách trải nghiệm chụp ảnh, hái cà chua tại vườn.
Nhờ kết hợp yếu tố trải nghiệm, giá trị của trái dâu tây được nâng lên đáng kể. Nếu chỉ bán sản phẩm qua kênh thương mại thông thường, người trồng dâu sẽ phải chịu nhiều chi phí trung gian và áp lực cạnh tranh về giá. Tuy nhiên, khi bán trực tiếp tại vườn cho du khách, người sản xuất vừa có thể giữ được giá bán ổn định, vừa tạo thêm nguồn thu từ hoạt động trải nghiệm. Đây chính là lợi thế nổi bật của mô hình nông nghiệp gắn với du lịch.
Bên cạnh kênh tiêu thụ trực tiếp tại trang trại, sản phẩm dâu tây của mô hình còn được phân phối thông qua nhiều hệ thống bán lẻ khác nhau. Hiện nay, dâu tây và các loại nông sản khác của trang trại đã có mặt tại một số siêu thị và cửa hàng thực phẩm sạch trên địa bàn tỉnh. Đây là những kênh tiêu thụ đòi hỏi cao về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm. Nhờ được sản xuất theo quy trình VietGAP, dâu tây và các loại nông sản của trang trại luôn đáp ứng được các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, từ đó tạo dựng được niềm tin với các đơn vị phân phối cũng như người tiêu dùng.
Nhờ xây dựng được hệ thống tiêu thụ tương đối ổn định, mô hình trồng dâu tây kết hợp du lịch trải nghiệm tại xã Hoằng Hóa đã và đang mang lại hiệu quả kinh tế cao. Riêng doanh thu từ hoạt động sản xuất dâu tây của trang trại đạt 500 triệu đồng/năm. Sau khi trừ đi các chi phí đầu tư, chăm sóc và nhân công, lợi nhuận thu được đạt khoảng 80 – 100 triệu đồng/mỗi năm. Tổng thu nhập bình quân hàng năm cả trang trại từ các hoạt động sản xuất và du lịch trải nghiệm dao động từ 1.200 – 1.500 triệu đồng/năm; sau khi trừ chi phí trang trại thu nhập trên dưới 300 triệu đồng/năm. Quan trọng hơn, mô hình đã mở ra hướng phát triển mới cho sản xuất nông nghiệp tại địa phương – đó là không chỉ tập trung vào sản lượng mà còn chú trọng nâng cao giá trị sản phẩm thông qua dịch vụ trải nghiệm.
Bên cạnh hiệu quả kinh tế trực tiếp, mô hình còn mang lại nhiều giá trị khác cho địa phương. Việc hình thành một điểm tham quan nông nghiệp đã góp phần làm phong phú thêm các hoạt động du lịch tại khu vực, thu hút người dân và du khách đến tham quan, tìm hiểu. Nhiều gia đình, đặc biệt là các em nhỏ, có cơ hội tiếp cận với hoạt động sản xuất nông nghiệp, hiểu hơn về quá trình trồng trọt và giá trị của thực phẩm sạch. Mô hình cũng góp phần tạo việc làm thường xuyên cho 6 lao động địa phương và hàng chục lao động thời vụ trong các khâu chăm sóc vườn dâu, thu hoạch, phục vụ khách tham quan và đóng gói sản phẩm với mức thu nhập trung bình từ 6 triệu đồng/tháng. Nhờ đó, thu nhập của người lao động được cải thiện, đồng thời nâng cao nhận thức về sản xuất nông nghiệp an toàn và phát triển kinh tế theo hướng bền vững.
Có thể thấy rằng, mô hình trồng dâu tây theo tiêu chuẩn VietGAP kết hợp du lịch trải nghiệm tại xã Hoằng Hóa đang từng bước khẳng định hiệu quả cả về kinh tế lẫn xã hội. Sự kết hợp hài hòa giữa sản xuất nông nghiệp sạch và dịch vụ trải nghiệm đã giúp nâng cao giá trị nông sản, mở rộng thị trường tiêu thụ và tạo ra hướng đi mới cho phát triển nông nghiệp địa phương. Trong thời gian tới, nếu tiếp tục được đầu tư, mở rộng quy mô và gắn kết chặt chẽ hơn với các hoạt động du lịch, mô hình này hoàn toàn có thể trở thành điểm nhấn trong phát triển nông nghiệp trải nghiệm của xã Hoằng Hóa nói riêng và tỉnh Thanh Hóa nói chung. Đây cũng là minh chứng cho thấy, khi nông nghiệp được tổ chức theo hướng sáng tạo và gắn với nhu cầu thị trường, những giá trị mới hoàn toàn có thể được tạo ra ngay trên chính mảnh đất quê hương.
Mạnh Tùng