Hiệu quả từ mô hình trồng dưa chuột quy mô lớn theo tiêu chuẩn VietGAP tại xã Trường Xuân, huyện Thọ Xuân
Xã Trường Xuân, huyện Thọ Xuân là một xã thuần nông, ngoài 2 vụ lúa chính, xã Trường Xuân còn được biết đến là địa phương có truyền thống thâm canh các loại rau màu vụ đông. Chính vì vậy, từ lâu vụ màu đã trở thành vụ sản xuất chính đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người nông dân trong xã và dần trở thành cây trồng chủ lực của địa phương. Trong số các loại rau màu được canh tác rộng rãi ở Trường Xuân phải kể đến cây dưa chuột với tổng diện tích trên toàn xã đạt gần 60 ha. Mô hình trồng cây dưa chuột quy mô lớn theo tiêu chuẩn VietGAP (đảm bảo 4 tiêu chí: Về kỹ thuật sản xuất, về môi trường làm việc của người lao động, về an toàn thực phẩm và về nguồn gốc sản phẩm nông sản) của Hợp tác xã (HTX) dịch vụ nông nghiệp dưa leo Thọ Xuân với hơn 10 ha trồng dưa chuột đã và đang trở thành điểm sáng trong phát triển nông nghiệp hiện nay trên địa bàn huyện Thọ Xuân.
Dưa chuột đang dần trở thành sản phẩm chủ lực tại xã Trường Xuân, huyện Thọ Xuân.
Dưa chuột là loại cây trồng ngắn ngày, từ khi trồng cho đến khi thu hoạch chỉ hơn 2 tháng. Tuy nhiên đây lại là loại cây cho thu hoạch dài ngày, liên tục từ khi trưởng thành đến khi kết thúc vụ, thời gian thu hoạch kéo dài từ 25 đến 30 ngày. Nhận thấy được tiềm năng phát triển lớn từ cây dưa chuột, UBND xã Xuân Trường đã lên kế hoạch chuyển đổi từ một số loại rau màu kém hiệu quả sang trồng dưa chuột tập trung quy mô lớn. Khi diện tích dưa chuột được trồng tập trung sẽ tạo nền móng vững chắc để triển khai đồng bộ được giải pháp sản xuất như: quy trình chăm sóc, giống, phân bón, thuốc BVTV,… từ đó kiểm soát được chất lượng, năng suất của sản phẩm. Với xu thế sử dụng các loại nông sản, thực phẩm an toàn đang ngày càng phổ biến trên thị trường, xã Trường Xuân đã quy hoạch vùng trồng dưa chuột tập trung, quy mô lớn theo tiêu chuẩn VietGAP tập trung ở các thôn như: Long Linh Ngoại 1, Long Linh Ngoại 2, Căng Hạ,…. Sau khi được quy hoạch vùng trồng tập trung, HTX dịch vụ nông nghiệp dưa leo Thọ Xuân (giám đốc là anh Nguyễn Tuấn Anh) sẽ là đơn vị đứng ra triển khai mô hình. HXT trực tiếp chỉ đạo sản xuất và là đầu mối bao tiêu sản phẩm với các hộ dân liên kết. HTX cử cán bộ hướng dẫn cho người nông dân canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, tất cả các thành viên và người lao động trong HTX sẽ thường xuyên được tham gia các lớp tập huấn về kỹ thuật trồng và chăm sóc cây dưa chuột, nhằm nâng cao kiến thức trong sản xuất. Trong quá trình triển khai mô hình, HTX sẽ cử cán bộ hướng dẫn kỹ thuật, đồng thời giám sát toàn bộ các quy trình sản xuất để đảm bảo người dân luôn tuân thủ đúng với các tiêu chí của VietGAP. Các hộ dân tham gia mô hình được HTX hỗ trợ giống, phân bón, thuốc BVTV sinh học,…và được khấu trừ vào tiền bán sản phẩm sau mỗi vụ thu hoạch. Giống dưa chuột được HTX chọn trồng tại xã Trường Xuân là loại giống dưa chuột gai truyền thống cho chất lượng quả chắc, ngọt và sản lượng tương đối cao rất được thị trường ưa chuộng.
Về quy trình trồng và chăm sóc cây dưa chuột để đạt được năng suất, chất lượng cao cần phải tuân thủ các bước từ khâu làm đất cho đến khi thu hoạch. Trước khi xuống giống phải dọn sạch cỏ và tàn dư thực vật; làm đất kỹ, tơi nhỏ; lên luống cao 25 – 30 cm, mặt luống rộng 1,2 – 1,4 mét, bằng phẳng dễ thoát nước để tránh ngập úng khi gặp mưa. Trong quá trình trồng và chăm sóc cần chú ý đảm bảo dinh dưỡng cho cây bằng các loại phân hữu cơ trong các đợt bón thúc, đồng thời cần bón bổ sung các loại phân hữu cơ vi sinh, hữu cơ sinh học. Ngoài ra trong quá trình phát triển cây sẽ gặp một số loại bệnh hại như: bệnh đốm phấn vàng, bệnh phấn trắng, dòi đục lá, bọ trĩ và sâu xanh sọc dưa,… để cây phát triển khoẻ mạnh mà vẫn giữ được chất lượng quả, cần sử dụng các loại thuốc BVTV có nguồn gốc từ thảo mộc, sinh học. Khi cây lớn cần phải làm giàn leo cho cây, tỉa bớt các nhánh nhỏ, chỉ tập trung dinh dưỡng vào thân cây chính, như vậy dinh dưỡng sẽ được phân bổ đều để nuôi quả giúp sản phẩm chất lượng hình thức đồng đều, bắt mắt phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Công đoạn thu hoạch dưa chuột cũng cần tuân thủ quy trình và lựa chọn thời điểm thích hợp, thời điểm thu hoạch tốt nhất là vào những buổi sáng sớm, thời tiết nắng ráo, như vậy dưa sẽ có độ ngọt đậm mà không bị khô.
Mô hình trồng dưa chuột tập trung, quy mô lớn theo tiêu chuẩn VietGAP tại xã Trường Xuân, huyện Thọ Xuân.
Vì được trồng theo tiêu chuẩn VietGAP, lại được trồng tập trung theo quy mô diện tích lớn nên sản phẩm làm ra luôn có được chỗ đứng trên thị trường. Hiện nay, bước đầu HTX dịch vụ nông nghiệp dưa leo Thọ Xuân hiện đã và đang đứng ra làm đầu mối bao tiêu, ký kết hợp đồng sản xuất – tiêu thụ một phần diện tích dưa chuột tại xã với các chợ đầu mối và các hệ thống cửa hàng thực phẩm sạch cả trong và ngoài tỉnh. Phần còn lại chưa được ký kết hợp đồng tiêu thụ, người dân chủ yếu bán cho các thương lái đến thu mua tận vườn. Đầu ra phần nào được đảm bảo, các hộ dân cũng yên tâm sản xuất, từ đó nâng cao được năng suất, chất lượng sản phẩm và dần khẳng định được thương hiệu trên thị trường nông sản. HTX với hơn 10 ha trồng tập trung quy mô lớn theo tiêu chuẩn VietGAP, năng suất bình quân đạt từ 40 tấn/ha, bình quân mỗi vụ cho sản lượng đạt trên 400 tấn/năm. Với giá bán trung bình từ 5.000 đồng/kg, cho tổng doanh thu mỗi vụ đạt từ 2 tỷ đồng/năm. Sau khi trừ đi hết tất cả các chi phí, cho thu nhập trên dưới 1,5 tỷ đồng/vụ, 150 triệu đồng/ha. Nếu so với 2 vụ lúa trồng trên chính diện tích này, hiệu quả kinh tế cao gấp 3 lần so với trồng lúa. Ngoài tạo công ăn việc làm cho các thành viên, HTX dịch vụ nông nghiệp và dưa leo Thọ Xuân còn tạo việc làm cho 5 – 6 lao động tại địa phương với mức lương cơ bản từ 5,5 – 8 triệu đồng/người/tháng cũng đã phần nào góp phần gia tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân địa phương vốn còn gặp nhiều khó khăn.
Để đảm bảo cho đầu ra sản phẩm ổn định, tránh tình trạng được mùa mất giá, UBND xã Trường Xuân đã khẩn trương chỉ đạo HTX dịch vụ nông nghiệp dưa leo Thọ Xuân tìm kiếm, đấu mối thêm các doanh nghiệp để ký kết bao tiêu toàn bộ sản lượng của người dân trên địa bàn xã. Thành công từ mô hình trồng dưa chuột quy mô lớn theo tiêu chuẩn VietGAP tại xã Trường Xuân có thể làm tiền đề để nhân rộng và phát triển thêm một số loại cây màu vụ Đông có tiềm năng hiệu quả kinh tế cao khác như: ớt, ngô ngọt, mướp đắng,… qua đó góp phần làm thay đổi bộ mặt quê hương, tạo động lực cho người nông dân làm giàu trên chính mảnh đất quê hương mình.
Mạnh Tùng