Mô hình du lịch trải nghiệm gắn với sản phẩm nông nghiệp truyền thống tại xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của ngành nông nghiệp, các địa phương, doanh nghiệp, HTX và người dân đã phát triển mô hình nông nghiệp gắn với du lịch trải nghiệm, hướng tới phát huy hiệu quả kinh tế, nâng cao và bảo tồn giá trị văn hoá bản địa. Tại các địa phương trong tỉnh nhiều mô hình du lịch đã và đang diễn ra có hiệu quả, một trong những mô hình tiêu biểu đó là mô hình du lịch trải nghiệm gắn với sản phẩm nông nghiệp tại xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hoá.
(Vùng trồng cói cho du khách trải nghiệm tại xã Quảng Ngọc)
Xã Quảng Ngọc có diện tích tự nhiên khoảng 34,39 km², nằm ở phía Tây Nam tỉnh Thanh Hoá, sở hữu cảnh quan thiên nhiên đa dạng với hệ thống sông ngòi và đồng ruộng phì nhiêu. Với địa hình chiêm trũng, nơi có sông Yên và Sông Hoàng chảy qua mang lại một lượng phù sa màu mỡ, độ mặn vừa phải và ngập nước quanh năm, tạo ra chất đất và độ ẩm lý tưởng để phát triển hơn 400 ha diện tích trồng cói và thâm canh khai thác các nguồn lợi thủy sản tự nhiên như cáy, rươi, rạm, trạch, tôm, tép, cá nước lợ trên đất trồng cói. Xã có hơn 2.000 hộ tham gia trồng cói với 5 làng nghề đã được công nhận danh hiệu như Làng nghề dệt chiếu Ngọc Đới, làng nghề dệt chiếu Ngọc Bình, làng nghề dệt chiếu Ngọc Nhị, Liên Sơn, Văn Giáo,…. Xã Quảng Ngọc cũng có vị trí giao thông thuận lợi như nằm gần quốc lộ 1A, cách cao tốc Bắc Nam 7 km, cách cao tốc Nghi Sơn – Sao Vàng 1,8 km, đây là điều kiện thuận lợi để kết nối với các điểm du lịch như khu du lịch biển Tiên Trang, khu du lịch biển Sầm Sơn, khu nghỉ dưỡng khoáng nóng Quảng Yên, khu du lịch Bến En, khu di tích lịch sử Núi Nưa – Am Tiên. Với những lợi thế đó, xã Quảng Ngọc hội tụ đủ các yếu tố để có thể xây dựng và phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm gắn với sản xuất nông nghiệp. Thực hiện kế hoạch số 90/KH-UBND ngày 14/4/2023 của Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa về thực hiện “Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới” các địa phương nói chung, chính quyền địa phương xã Quảng Ngọc đã chỉ đạo Hợp tác xã (HTX) sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nông nghiệp Quảng Phúc (xã Quảng Ngọc) thực hiện các chuỗi sản xuất, kinh doanh đa dịch vụ nhằm khai thác tối đa tiềm năng lợi thế về điều kiện tự nhiên, đồng thời đẩy mạnh tích tụ ruộng đất, quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp tập trung và ưu tiên các quỹ đất thuận lợi để phát triển không gian du lịch; thu hút các nhà đầu tư xây dựng các khu du lịch chất lượng cao, cơ sở lưu trú, phát triển hệ thống nhà hàng, trung tâm tổ chức sự kiện; đầu tư hạ tầng, nâng cấp và mở rộng các tuyến giao thông liên xã, liên thôn đến với các điểm du lịch; xây dựng đê kiểu mẫu Sông Hoàng, các bến lên xuống hai bên đê thuận tiện cho hoạt động du thuyền trên sông và kết nối với các tuyến du lịch ngoài địa phương; hỗ trợ đào tạo tập huấn kiến thức trong sản xuất nông nghiệp và du lịch theo hướng bền vững, phát triển nguồn nhân lực du lịch nông thôn chất lượng cao, tập trung công tác quảng bá trên các phương tiện thông tin đại chúng; ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tổ chức hoạt động du lịch nhằm thu hút khách tham quan lưu trú trải nghiệm các dịch vụ trên cơ sở khai thác và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan thiên nhiên trên địa bàn.
(Khu du lịch sinh thái Quảng Phúc Farm, xã Quảng Ngọc)
Ông Bùi Ngọc Tam, thành viên ban lãnh đạo HTX cho biết: Để đảm bảo việc quản lý, tổ chức và điều tiết hoạt động diễn ra hiệu quả HTX đã chuẩn bị các điều kiện về nhân lực và vật lực. Về nhân lực, ban quản trị HTX được thành lập với 6 thành viên gồm: 1 Chủ tịch Hội đồng quản trị, 1 Giám đốc, 1 Phó giám đốc, 1 Trưởng ban kiểm soát, 1 kế toán và 1 thủ quỹ và cùng các các hộ xã viên. Trong HTX có sự thống nhất giữa bộ máy quản lý và điều hành (thành lập một bộ máy vừa quản lý vừa điều hành). HĐQT có chức năng, nhiệm vụ như ban hành quy chế, quản lý hoạt động chung của HTX, quyết định tổ chức các bộ phận giúp việc chuyên trách và phân công người phụ trách các mảng sản xuất và dịch vụ, du lịch; xem xét, thông qua báo cáo tài chính, phương án sản xuất kinh doanh, phân phối thu nhập của HTX; quản lý, sử dụng quỹ của HTX. Giám đốc, Phó giám đốc điều hành các hoạt động hàng ngày, chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện các phương án sản xuất, kinh doanh, vận hành tour tuyến, đón tiếp khách, kết nối các hoạt động sản xuất nông nghiệp và du lịch, ký kết hợp đồng theo ủy quyền của HĐQT, báo cáo tài chính, tuyển dụng lao động,… Kiểm soát viên và thành viên ban tài chính kế toán có chức năng kiểm tra, giám sát tài chính và hoạt động sản xuất, kinh doanh du lịch tuân thủ đúng điều lệ. Đối với các hộ xã viên, tích cực phát huy vai trò của cộng đồng địa phương- những người vừa là chủ thể sản xuất OCOP vừa là hướng dẫn viên du lịch giúp du khách trải nghiệm cuộc sống bản địa một cách chân thực. Họ cũng là người tham gia sản xuất sản phẩm thủ công, nông sản địa phương để làm quà lưu niệm cho du khách, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch.
Để hoạt động sản xuất nông nghiệp và du lịch phát triển song song hỗ trợ nhau nhằm thu hút và giữ chân du khách, cần phải có địa điểm lưu trú để phát triển mô hình theo hướng tích hợp đa giá trị. Vì vậy, ban lãnh đạo HTX đã lên phương án, lập kế hoạch vay vốn, thu hút, kêu gọi đầu tư của các thành viên trong và ngoài HTX góp vốn xây dựng khu du lịch sinh thái Quảng Phúc Farm trên diện tích 3,8 ha tại thôn Văn Sơn. Khu du lịch được quy hoạch bài bản gồm các hạng mục như nhà sàn (80 m2) là nơi để khách nghỉ ngơi thưởng thức các món ăn truyền thống, 6 chòi lưu trú (120 m2) phục vụ khách lưu trú qua đêm, nhà bảo vệ, nhà bếp, nhà trưng bầy (50 m2) để trưng bầy và bán các sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP tiêu biểu của xã như mắm cáy Quảng Phúc, rươi xay, cáy xay, rạm xay, chiếu cói Quảng Phúc, đồ thủ công mỹ nghệ; khu chuồng nuôi động vật, diện tích mặt nước (20.000 m2) nuôi các loài thủy sản đặc trưng của địa phương như cá, tôm, tép,… và thả vịt, làm cầu tre, xích đu, mua sắm thuyền nan, ngư cụ, nông cụ, cải tạo cảnh quan, trồng hoa, cây cảnh, cây bóng mát xung quanh khu du lịch và dọc tuyến đường dẫn vào khu du lịch tạo cảnh quan bắt mắt và không gian mát mẻ. Xây dựng và hoàn thiện hạ tầng đồng bộ về đường giao thông thuận tiện cho các loại xe con, xe khách, xe du lịch ra vào thuận tiện, lắp đặt nhà vệ sinh, điểm và bãi đỗ xe, hệ thống thu gom rác thải, biển báo, biển chỉ dẫn, sơ đồ tour; kết nối viễn thông, hệ thống điện và nước sạch, đảm bảo các yếu tố an toàn về y tế và vệ sinh an toàn thực phẩm phù hợp với nhu cầu của khách du lịch mà vẫn đảm bảo hài hòa với không gian, cảnh quan địa phương. Thiết kế, lên lịch trình chuỗi hoạt động cho du khách trong thời gian lưu trú tại đây. Bố trí hướng dẫn viên là thành viên HTX hoặc liên kết với các hộ gia đình nông dân, nghệ nhân làm hướng dẫn viên bản địa để đồng hành, hướng dẫn và thuyết minh cho du khách.
(Phòng trưng bày các sản phẩm OCOP tiêu biểu tại khu du lịch Quảng Phúc Farm)
Đến với Quảng Phúc Farm, du khách sẽ được tham gia vui chơi, giải trí, tận hưởng cảnh đẹp dân dã, mộc mạc của vùng quê yên bình với những cánh đồng cói, đồng lúa xanh mướt trải dài, thưởng thức các món ăn ẩm thực truyền thống tươi ngon. Trải nghiệm cuộc sống hàng ngày của người dân địa phương, tìm hiểu về các dụng cụ phục vụ cuộc sống sinh hoạt sản xuất như giỏ nan, lờ, đăng, chụp,… hòa mình vào các hoạt động truyền thống như chèo thuyền kayak, câu cá, bắt vịt, quăng chài, kéo vó cùng người dân địa phương. Ngoài ra một hoạt động nổi bật được du khách đặc biệt yêu thích đó là tham gia trải nghiệm thăm đồng cói, học cách trồng, chăm sóc và thu hoạch cói, trải nghiệm cách đặt ống nhử bắt cáy trực tiếp trên các thửa ruộng cói ngập nước, tham gia các trò chơi dân gian như đánh cù, thả diều, đánh đáo,… đốt lửa trại về đêm. Để tăng tính trải nghiệm cũng như tìm hiểu về lịch sử văn hóa địa phương thông qua các làng nghề truyền thống, HTX đã tổ chức đưa du khách đến các điểm tham quan tại khu làng nghề làm chiếu cói, đồ thủ công mỹ nghệ từ cói, bèo và khu sản xuất, chế biến mắm cáy để du khách được trực tiếp tìm hiểu và tham gia quá trình sản xuất ra các sản phẩm nông nghiệp truyền thống như dệt chiếu, làm mắm. Với hình thức trải nghiệm này vừa giúp HTX tiêu thụ và quảng bá thương hiệu sản phẩm nông nghiệp truyền thống vừa giúp du khách có thể trực tiếp mua hàng hoặc đặt hàng tại chỗ theo yêu cầu.
Bên cạnh đó, để xây dựng sản phẩm nông nghiệp đặc trưng gắn với phát triển du lịch nhằm phát triển thương hiệu, nâng cao hiệu quả kinh tế, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân cũng như bảo tồn giá trị văn hóa, làng nghề truyền thống nhằm thu hút khách du lịch. HTX tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu nông nghiệp theo hướng nâng cao chuỗi giá trị gắn với các vùng trồng tập trung chuyên canh hình thành các mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ tuần hoàn, thân thiện với môi trường. Các hộ dân đảm bảo thực hiện các hoạt động sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất tại vùng trồng cói nói riêng theo hướng an toàn bền vững, áp dụng các kỹ thuật thâm canh tiên tiến, giảm thiểu tối đa việc sử dụng hóa chất, sử dụng phân bón hữu cơ trong canh tác để nâng cao năng suất, chất lượng cây cói, khai thác bền vững không làm ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản ngoài tự nhiên. Đầu tư công nghệ chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm thay vì chỉ bán sản phẩm tươi sống, giúp kéo dài thời gian bảo quản và phục vụ nhu cầu thị hiếu khách hàng. Tổ chức sản xuất, phát triển các cụm làng nghề áp dụng công nghệ sản xuất hiện đại kết hợp thủ công nhằm nâng cao năng suất, hiệu quả kinh tế nhưng vẫn giữ được nét truyền thống.
Xây dựng điểm trưng bày và bán các sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc sản địa phương, thay vì chỉ dừng lại ở điểm bán hàng đơn thuần, HTX đã xây dựng “không gian OCOP” như một điểm đến hấp dẫn trong hành trình du lịch. Điểm giới thiệu và bán sản phẩm được bố trí khoa học kết hợp hài hòa giữa khu trưng bày trải nghiệm, khu bán và khu dùng thử sản phẩm miễn phí mang đậm dấu ấn văn hóa địa phương. Các sản phẩm như mắm cáy, rươi xay, rạm xay, cáy rang muối, rạm rang muối, tôm, tép sấy khô, chiếu cói, đồ thủ công mỹ nghệ, … được cải tiến mẫu mã, bao bì, đóng hộp đẹp mắt để nâng cao giá trị sản phẩm và phục vụ nhu cầu sử dụng hoặc làm quà tặng du khách. HTX cũng đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để quảng bá và tiêu thụ sản phẩm OCOP gắn với du lịch, lập mã QR tại điểm trưng bầy và trên sản phẩm giúp du khách dễ dàng truy xuất nguồn gốc, đặt hàng online. Xây dựng website, fanpage, video giới thiệu sản phẩm OCOP kèm tour tham quan trải nghiệm giúp du khách dễ dàng tìm hiểu thông tin, tương tác và chia sẻ trải nghiệm. Với cách làm này không chỉ mở rộng thị trường mà còn giúp du khách dễ dàng tiếp cận và chủ động tìm hiểu thông tin đặt dịch vụ, sản phẩm ngay trên nền tảng số. Nhờ tham gia chuỗi sản xuất kết hợp du lịch, giá trị sản phẩm đã tăng lên gấp đôi so với việc bán thô cho thương lái như mắm cáy tăng từ 100.000 đồng/lít lên 200.000 đồng/lít, cáy tươi tăng từ 40.000 đồng/kg lên 80.000 đồng/kg so với trước kia. Vì vậy, thu nhập của một số hộ dân cũng tăng lên từ 1,5 – 2 lần khi các sản phẩm được bán trực tiếp tới khách hàng giúp nâng cao giá trị và lan tỏa thương hiệu sản phẩm.
Sau thời gian đầu tư xây dựng và vận hành bài bản, Quảng Phúc Farm được biết đến như một địa chỉ check in, không gian vui chơi, giải trí, trải nghiệm thú vị của nhiều du khách. Mỗi năm khu du lịch đón gần 2.000 lượt khách là trường học tổ chức cho học sinh tham gia trải nghiệm, gia đình hoặc hội nhóm trong và ngoài tỉnh đến thăm quan nghỉ dưỡng, học hỏi kinh nghiệm. Vào mùa du lịch cao điểm như các tháng mùa hè, hàng tháng khu du lịch có thể đón lên tới 300 – 400 khách đến tham quan trải nghiệm, cho doanh thu đạt hơn 1 tỷ đồng/năm, tạo công ăn việc làm cho 10 – 15 lao động thời vụ với mức lương 300.000 – 350.000 đồng/ngày/người. Ông Tam cũng cho biết: “Khi hoạt động sản xuất nông nghiệp được gắn với du lịch, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở câu chuyện văn hóa, lịch sử và trải nghiệm đi kèm. Du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn “mua trải nghiệm” – từ việc tham quan quy trình sản xuất, trực tiếp tham gia chế biến, đến thưởng thức và cảm nhận giá trị văn hóa bản địa”. Khi người dân được hưởng lợi trực tiếp từ du lịch, họ sẽ có động lực giữ gìn cảnh quan, văn hóa, đồng thời không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm.
Định hướng những năm tới của HTX đó là phát triển du lịch gắn với sản xuất nông nghiệp bền vững, tiếp tục đầu tư chỉnh trang cảnh quan khu du lịch, xây dựng thêm các công trình phụ trợ như bể bơi, sân chơi thể thao đa dạng dịch vụ phục vụ du khách, lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời hướng tới không gian sống xanh tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường. Phối hợp với chính quyền, các đơn vị đoàn thể địa phương phát triển thương hiệu sản phẩm nông nghiệp đặc trưng để tạo thêm sức hút cho du khách khi đến với nơi đây. Mở rộng kết nối các điểm du lịch trong và ngoài tỉnh.
Mô hình du lịch trải nghiệm gắn với sản phẩm nông nghiệp tại xã Quảng Ngọc đã góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích thông qua việc tổ chức sản xuất nông nghiệp theo mô hình sinh thái – tuần hoàn, nâng cao chuỗi giá trị sản xuất thay vì tư duy “làm nông” thuần túy, chuyển từ sản xuất đơn giá trị (nông sản) sang phát triển kinh tế nông thôn đa giá trị (nông nghiệp – văn hóa – sinh thái – dịch vụ). Nhờ đó, đa dạng hóa nguồn thu nhập cho người dân, giảm phụ thuộc vào sản xuất thô. Bảo vệ hệ sinh thái, duy trì cân bằng sinh học, nâng cao nhận thức, thay đổi thói quen bảo vệ môi trường cho người dân.
Mạnh Hào