Phát triển làng nghề miến gạo truyền thống tại xã Phú Xuân, huyện Thọ Xuân
Phú Xuân là một xã thuần nông nằm ở vùng tả ngạn sông Chu với diện tích đất tự nhiên là 744,19 ha, trong đó đất nông nghiệp là 444,61 ha, có chiều dài gần 4 km, chạy dài theo bờ Bắc của sông Chu, chiều rộng hơn 2 km được phù sa của sông Chu bồi đắp lâu đời nên đất đai màu mỡ, hoa màu tươi tốt. Đặc biệt, từ khi dự án kênh Bắc sông Chu Nam sông Mã hoàn thành, toàn bộ vùng bãi của người dân nơi đây có nước tưới quanh năm, tạo điều kiện cho bà con nhân dân chuyển từ đất trồng ngô, lạc sang cấy lúa để phục vụ sản xuất miến gạo.
Nghề làm miến gạo truyền thống ở thôn Phú Cường, xã Phú Xuân, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa xuất hiện từ những năm 1980 được người dân trong và ngoài huyện biết đến với sản phẩm miến gạo chất lượng cao. Đến với thôn Phú Cường những ngày nắng chúng ta sẽ thấy những hình ảnh các tấm phên, cây sào phơi miến khắp ngoài ngõ trong sân mỗi gia đình, những sợi miến gạo ấy khi nấu lên có độ dai mềm, có mùi thơm của gạo mới, nó chứa đựng cả tâm tình của những người làm miến gạo. Anh Lê Văn Huy là một trong số những người đang gìn giữ và phát huy nghề làm miến của gia đình, với nhiều năm gắn bó với nghề, cái tâm mà Anh cùng gia đình đều đặt hết vào những sào miến phơi dưới cái nắng, gió, là nghề phải trải qua nhiều công đoạn và sản xuất theo quy trình liên hoàn nên người sản xuất làm nhiều công việc. Được biết, trước đây do kinh tế khó khăn, nhiều người dân phải rời quê đi khắp các tỉnh, thành trong cả nước kiếm việc làm. Sau đó, chính họ đã đưa nghề làm miến về phát triển tại địa phương và nghề làm miến gạo chỉ là một nghề phụ với 30 hộ sản xuất miến thường xuyên, việc xay bột, tráng bột, thái bánh làm bằng tay và các dụng cụ thủ công nên năng suất thấp (một hộ chỉ sản xuất được khoảng 15 – 20 kg gạo/ngày) với sản lượng miến 30 tấn/năm. Do là sản phẩm địa phương, sản xuất theo phương pháp thủ công truyền thống nên việc xây dựng thương hiệu, bao bì, nhãn mác, quảng bá, giới thiệu sản phẩm đến người tiêu dùng chủ yếu qua truyền miệng nên việc tiêu thụ sản phẩm chỉ phục vụ nhu cầu ở tại địa phương.
Những năm gần đây, được sự quan tâm của các cấp chính quyền nên dần dần nghề làm miến gạo được xem như nghề có thu nhập và là nghề chính của người dân thôn Phú Cường. Nếu như trước đây, việc xay bột, tráng bột, thái bánh được làm bằng tay và các dụng cụ thủ công nên năng suất thấp thì từ năm 2006 trở lại đây, các hộ sản xuất miến gạo đã đầu tư máy móc, trang thiết bị như máy xay bột, máy trộn bột, máy ép bột, máy cán sợi nên năng suất tăng gấp 10 đến 15 lần và sợi dài, phẳng không bị dối như trước kia, miến gạo chạy máy vẫn đảm bảo chất lượng, mẫu mã đẹp hơn mà vẫn giữ được hương vị đặc trưng quê hương đáp ứng nhu cầu tiêu thụ của thị trường. Đặc biệt hơn nữa trong những năm gần đây ngành dịch vụ – thương mại trên địa bàn xã phát triển mạnh, nhiều hộ gia đình đã đầutư phương tiện vận chuyển hàng hóa đi các huyện, các tỉnh lân cận từ đó lượng miến gạo được tiêu thụ ngày càng tăng, càng khích lệ bà con hăng hái sản xuất. Hiện nay, toàn thôn Phú Cường có hơn 275 hộ với gần 1000 nhân khẩu thì có đến hơn 100 hộ sản xuất, kinh doanh liên quan đến miến gạo với 300 lao động đã đưa ra thị trường sản lượng từ 1.728 tấn/năm (năm 2020), tăng lên 1.824 tấn/năm (năm 2021) và năm 2024 là 2.300 tấn/năm.tăng gấp 4 lần so với trước đây, thu hút được nhiềulaođộng với mức thu nhập bình quân từ 350.000 – 400.000 đồng/người/ngày.
Hình ảnh miến gạo đang phơi nắng
Theo anh Huy, công việc tráng bánh mỗi ngày bắt đầu từ 5 giờ sáng và thường kết thúc vào 10 giờ trưa để kịp phơi miến. Sự khác biệt giữa miến gạo Phú Xuân với miến gạo ở các nơi khác chính là quá trình tạo ra bột để cho vào máy cán sợi, đó là trộn hỗn hợp hai loại gạo khang dân và Q5 với nhau, gạo khang dân sẽ tạo ra độ bóng cho sợi miến, gạo Q5 sẽ làm cho sợi miến dai, ngon hơn đồng thời phải ngâm gạo đúng thời gian nếu ngâm lâu quá những sợi miến khô nấu ăn sẽ bị chua, nếu ngâm ít quá thì những hạt gạo chưa đủ độ mềm thì sẽ làm cho khi nghiền bột không mịn như mong muốn, nguồn nước làm miến phải là nước tự nhiên hoặc nếu lấy từ giếng khoan phải được lọc sạch qua hệ thống bể lọc, gạo sau khi ngâm từ 20 phút đến 30 phút sẽ được vớt lên để khô và cho vào máy nghiền bột khô. Sau khi nghiền bột sau người làm miến sẽ trộn bột với nước với một tỷ lệ nhất định tương ứng một tạ bột trộn đều với 50 lít nước, sau đó đợi bột ngấm đều nước rồi mới cho vào máy cán sợi và những sợi miến được hình thành. Miến gạo sau khi cán thành sợi sẽ được ủ khoảng 10 đến 12 tiếng (thường ủ qua đêm) sau đó người làm miến đem rủ nước lạnh và đem phơi khô trên sào, trên trành, cũng từ đó mà lại có thêm cái tên là miến gấp và miến dài mà người làm và người bán miến thường dùng để đặt hàng và sản xuất. Trung bình mỗi ngày gia đình sản xuất khoảng 300 – 400 kg/ngày, với giá bán từ 25.000 – 30.000 đồng/kg. Thu nhập bình quân cho mỗit lao động 350.000 – 400.000 đồng/người/ngày.
Sau nhiều năm phát triển sản phẩm đã có mặt tại các chợ đầu mối, các đại lý, siêu thị, các cửa hàng tạp hoá, nhà phân phối trong và ngoài tỉnh (Hà Nội, Ninh Bình, Nghệ An,…). Để đẩy mạnh phát triển thương hiệu, mở rộng sản xuất các hộ và tổ sản xuất, kinh doanh đã xây dựng các trang website, Facebook, tham gia sàn giao dịch thương mại điện tử như nongsanantoanthanhhoa.com.vn, sendo.vn, spopee, postmart.com.vn, lazada,… quảng bá, giới thiệu và bán trực tiếp, tích cực tham gia các hội chợ trong và ngoài tỉnh để phát triển và mở rộng thị trường. Nghề làm miến gạo truyền thống thôn Phú Cường, xã Phú Xuân đã đăng ký và được chứng nhận thành công sản phẩm OCOP 3 sao năm 2022 cho 01 hộ gia đình là “miến gạo Huy”.
Sản phẩm miến gạo Huy được chứng nhận OCOP 3 sao
Nghề làm miến thôn Phú Cường, xã Phú Xuân đã hình thành, duy trì và phát triển đã gần 50 năm và là sản phẩm tinh hoa của nhân dân xã Phú Xuân nói chung và thôn Phú Cường nói riêng, mà ở đó mỗi người dân là một người sáng tạo, gìn giữ và phát huy bản sắc của làng nghề nơi đây, tạo công ăn việc làm và thu nhập cho hàng nghìn lao động của người dân nơi đây. Từ nghề truyền thống đó, đưa các hộ gia đình trong thôn có điều kiện kinh tế khá giả, góp phần vào phát triển kinh tế chung của toàn xã Phú Xuân./.
Văn Lộc