Sản xuất và chế biến cây dong riềng cho hiệu quả kinh tế tại HTXDV và SX miến dong Đồi Ao, Cẩm Bình, Cẩm Thuỷ, Thanh Hoá
Dong riềng là một loài cây trồng quen thuộc, sinh trưởng phát triển tốt, có khả năng chịu hạn tốt, chịu lạnh, ưa sáng, khả năng thích ứng rộng, có thể trồng được ở nhiều địa hình khác nhau, nhiều loại đất kể cả các vùng đất nghèo dinh dưỡng, ít sâu bệnh, được trồng phổ biến ở các huyện trung du miền núi. Dong riềng được trồng để chế biến lấy bột làm miến, bánh, hạt trân châu nấu chè,…mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người trồng và chế biến. Ngoài ra cây dong riềng còn có gia giá trị trong y học và chăn nuôi.
Cẩm Bình là một xã miền núi với diện tích đất tự nhiên là 3.086,50 ha, trong đó đất sản xuất cây dong riềng là 30 ha tập trung ở các thôn như: thôn Tô, thôn Vinh, thôn 1 Hoà Bình. Trước đây, cây dong riềng từng được trồng nhỏ lẻ trong các hộ gia đình với giống truyền thống nên năng suất thấp, sản lượng không cao, lượng tinh bột ít. Những năm gần đây, được sự quan tâm của các cấp chính quyền, nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm từ bột dong riềng ngày tăng cũng như dựa trên cơ sở kết quả nghiên cứu đề tài “Khôi phục, phát triển nghề trồng và chế biến dong riềng truyền thống theo chuỗi giá trị tại huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa” của Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh. Từ năm 2018, Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh đã xây dựng thí điểm mô hình trồng dong riềng nguyên liệu và hỗ trợ thành lập Tổ hợp tác trồng và chế biến, tiêu thụ dong riềng do phụ nữ làm chủ tại xã Cẩm Bình, huyện Cẩm Thuỷ, tỉnh Thanh Hoá. Cây dong riềng là cây phủ hợp với điều kiện thổ nhưỡng của địa phương và có 10 loại giống dong riềng được đưa vào trồng, tuy nhiên giống dong riềng DR1, DR3-10, dong riềng đỏ có nhiều đặc điểm thích nghi với thổ nhưỡng ở vùng đất đỏ baza nơi đây, cây sinh trưởng khoẻ hơn các giống khác nên cho năng suất cao, dong riềng được trồng từ tháng 2 đến tháng 11-12 là thu hoạch, khi trồng được áp dụng quy trình kỹ thuật về trồng, chăm sóc và sử dụng phân bón theo hướng VietGap nên năng suất cao hơn so với giống dong riềng truyền thống, năng suất bình quân đạt 60 tấn củ tươi/ha/năm, với giá bán là 2 triệu đồng/tấn, doanh thu 120 triệu đồng/ha/năm, trừ chi phí cho lợi nhuận 60 triệu đồng/ha/năm cao gấp 2 lần so với cây trồng khác như lúa, ngô, lá dong sau khi thu hoạch còn được tận dụng làm thức ăn cho gia súc và chăn nuôi cá. Dong riềng qua chế biến thì mỗi tấn củ dong riềng tươi chế biến được trên 70 kg miến, đạt 4,2 tấn miến/ha, với giá bán từ 60.000-80.000 đồng/1kg miến, doanh thu`336 triệu đồng/ha, trừ mọi chi phí, sẽ cho lợi nhuận khoảng 120 triệu đồng/1 ha cao gấp 2 lần so với khi chưa qua chế biến. Theo bà Đỗ Thị Huyên, thành viên Hợp tác xã dịch vụ và sản xuất miến dong Đồi Ao, xã Cẩm Bình, huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa cho biết: Gia đình tôi trồng 5 ha, so với giống cũ, giống mới đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn, cây dong riềng ít sâu bệnh, năng suất giống dong riềng mới cao, bước đầu thay đổi dần dần các cây trồng truyền thống như ngô, đậu sang trồng dong riềng và mỗi năm chỉ 1 lần thu nhưng hiệu quả kinh tế cao, sử dụng thêm lao động địa phương để thu hoạch và sản xuất miến dong.
Vùng dong riềng tại khu vực Đồi Ao, xã Cẩm Bình, huyện Cẩm Thuỷ
Nhằm nâng cao giá trị của sản phẩm miến dong, bảo đảm vệ sinh, môi trường, năm 2019, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh đã đầu tư 1 dây chuyền chế biến dong riềng tự động lấy tinh bột làm nguyên liệu sản xuất miến dong cho tổ hợp tác. Nắm bắt được lợi thế đó, năm 2021, HTX dịch vụ và sản xuât miến dong Đồi Ao, xã Cẩm Bình đã được thành lập với 7 thành viên với diện tích trồng dong riềng là 15 ha và liên kết với các hộ trồng dong riềng trong xã nhằm mở rộng diện tích trồng dong riềng theo hướng sản xuất hàng hóa đặc sản từ nguồn nguyên liệu sạch. Với mong muốn tạo ra những sợi miến ngon, bảo đảm chất lượng, an toàn cho sức khỏe, ngay từ khâu trồng dong riềng, HTX đã áp dụng quy trình trồng theo phương pháp hữu cơ, vừa nâng cao năng suất lại bảo đảm chất lượng, an toàn cho người tiêu dùng. Sản phẩm miến dong của HTX 100% được chế biến từ củ dong riềng do chính người dân trồng tại địa phương, không chất khác như hàn the, chất tẩy, khi nấu, sợi miến dẻo, mềm, dai, không nát, có vị thơm ngon đặc trưng của dong riềng. Trung bình mỗi năm, Hợp tác xã cung cấp ra thị trường từ 15 – 20 tấn miến dong. Sự ra đời của HTX đã góp phần tiêu thụ nguồn nguyên liệu do người dân sản xuất, đồng thời giải quyết việc làm cho 10-15 lao động, với thu nhập ổn định từ 5-6 triệu đồng/tháng.
Sản phẩm miến dong Đồi Ao
Qua nhiều năm tập trung phát triển, hoàn thiện và nâng cấp sản phẩm miến dong truyền thống của địa phương bằng việc đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, cải tiến mẫu mã, bao bì, tem nhãn, xây dựng các trang website, Facebook, tham gia sàn giao dịch thương mại điện tử để giới thiệu và bán trực tiếp, tích cực tham gia các hội chợ trong và ngoài tỉnh để phát triển và mở rộng thị trường. Sản phẩm miến dong Đồi Ao đã có mặt tại các chợ đầu mối, các đại lý, siêu thị, các cửa hàng tạp hoá, nhà phân phối trong và ngoài tỉnh (Hà Nội, Ninh Bình, Nghệ An, Thái Bình, Hải Phòng, TPHCM, Vũng Tàu…). Đặc biệt, sản phẩm miến dong Đồi Ao của HTX dịch vụ và sản xuât miến dong Đồi Ao đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh Thanh Hoá năm 2021. Thời gian tới, định hướng của HTX là kết nạp thêm từ 10 – 15 thành viên vào HTX, triển khai mở rộng diện tích cũng như liên kết nhiều hơn nữa với các hộ trồng dong riềng trong và ngoài xã, mở rộng xưởng chế biến, tích cực quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu qua truyền thông, sàn thương mại điện tử trong nước để bắt kịp xu thế người tiêu dùng.
Từ thành công của đề tài do Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh triển khai, huyện Cẩm Thủy cũng đang nghiên cứu, quy hoạch các vùng có thổ nhưỡng phù hợp với điều kiện sinh trưởng của cây dong riềng để định hướng nhân dân chuyển đổi sản xuất, mở rộng diện tích phát triển cây dong riềng theo chuỗi giá trị. Đối với xã thời gian tới sẽ tiếp tục định hướng, vận động nhân dân chuyển đổi những diện tích đất trồng màu kém hiệu quả sang trồng cây dong riềng. Đồng thời, tạo cơ chế chính sách thuận lợi để HTX có thể mở rộng quy mô sản xuất, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân./.
Văn Lộc