“Xã Thượng Ninh chuyển đổi cơ cấu cây trồng phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững”
Xã Thượng Ninh đang dần khẳng định tiềm năng phát triển mạnh mẽ với thế mạnh nông nghiệp vượt trội. Trên tổng diện tích tự nhiên 9.356,43 ha, có đến hơn 8.730 ha đất nông nghiệp, chiếm tỷ lệ 93,31% cùng với dân số trong độ tuổi lao động dồi dào với 5.707 người chiếm 40,1% tổng dân số tự nhiên của xã là những điều kiện thuận lợi về tự nhiên và xã hội để địa phương phát triển nông nghiệp quy mô lớn và bền vững trong tương lai. Tuy nhiên, đi kèm với đó là thách thức về việc đồng bộ hóa mô hình canh tác và quản lý tài nguyên. Đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và sự biến động, cạnh tranh của thị trường nông sản diễn ra ngày một khó lường và gay gắt như hiện nay thì việc duy trì cơ cấu cây trồng cũ cùng với phương thức sản xuất truyền thống ngày càng bộc lộ nhiều điểm yếu. Năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh suy giảm, khó đáp ứng được tiêu chuẩn khắt khe của thị trường hiện đại. Do vậy, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng không còn là lựa chọn mà là con đường tất yếu để xã Thượng Ninh nâng cao giá trị kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích đất, đồng thời thích ứng với biến đổi khí hậu và là chìa khóa để phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng bền vững.
Trước thực trạng trên, chính quyền địa phương đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo các phòng ban chuyên môn phối hợp hỗ trợ người dân để chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa các loại cây có giá trị kinh tế cao, phù hợp với thổ nhưỡng vào thâm canh; đồng thời chú trọng hỗ trợ, khuyến khích phát triển các mô hình liên kết chuỗi từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Nhờ đó, sản xuất nông nghiệp của xã đã có bước chuyển biến rõ nét. Từ phương thức canh tác truyền thống chủ yếu phụ thuộc vào lúa, ngô, sắn, keo,… đến nay, Thượng Ninh đã chuyển đổi thành công 128 ha đất kém hiệu quả sang các loại cây trồng giá trị cao như rau màu, cây ăn quả (bưởi, mít, nhãn, xoài keo), chè, Macca tập trung chủ yếu tại các thôn Đồng Tâm, Cát Xuân, Cát Tân, Vân Bình, Vân Hòa. Đồng thời, hình thành các mô hình kinh tế đột phá, là điểm sáng trong phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương như: mô hình liên kết sản xuất hơn 30 ha chè canh tác theo hướng hữu cơ của người dân với HTX Dịch vụ Nông lâm nghiệp và Sản xuất chè hữu cơ Thanh Vân; mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm giữa HTX Macca Thành Phát với 18 ha vùng nguyên liệu trồng Macca của người dân trên địa bàn xã và mô hình ứng dụng công nghệ cao với 3.000 m² nhà màng trồng dưa Kim Hoàng Hậu của gia đình ông Lê Đức Hạnh, thôn Đồng Tâm.
Vùng trồng chè xã Thượng Ninh
Nhằm tiếp tục khai thác tốt tiềm năng lợi thế gắn với phát huy hơn nữa những kết quả đạt được trong công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng, Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Thượng Ninh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030 đã xác định: chuyển đổi cơ cấu cây trồng gắn với tích tụ ruộng đất, ứng dụng khoa học – công nghệ cao, đẩy mạnh sản xuất hàng hóa quy mô lớn là hướng đi chiến lược trong nhiệm kỳ. Với mục tiêu đặt ra đến năm 2030 chuyển đổi 239 ha diện tích đất sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trong đó phát triển thêm 50 ha diện tích trồng Macca và 20 ha cây ăn quả, đồng thời hình thành các vùng sản xuất chuyên canh, gắn với sản phẩm OCOP, hướng đến xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng của xã Thượng Ninh.
Là một trong những mô hình tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, Ông Lê Đức Hạnh, thôn Đồng Tâm nhận thấy phương thức trồng rau màu truyền thống cho năng suất thấp, giá cả bấp bênh, khó phát triển kinh tế gia đình. Trước chủ trương, khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp tại địa phương, đồng thời được tạo điều kiện tham gia các lớp tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật, tham quan các mô hình và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, gia đình Ông Hạnh đã mạnh dạn đầu tư chuyển đổi 3.000 m² đất trồng cây hàng năm và đất mía kém hiệu quả sang mô hình nhà màng hiện đại.
Khu vực nhà màng trồng dưa kim hoàng hậu của gia đình ông Lê Đức Hạnh – thôn Đồng Tâm – xã Thượng Ninh
Với diện tích này được gia đình ông đầu tư xây dựng nhà màng để trồng luân canh dưa kim hoàng hậu, và các loại rau cải bắp, cải ngọt, su hào. Theo ông Hạnh: “Việc trồng trong nhà màng có nhiều ưu điểm so với phương thức canh tác truyền thống. Môi trường nhà màng giúp hạn chế tác động của thời tiết, ngăn được côn trùng gây bệnh nên hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời tạo điều kiện để kiểm soát tốt quá trình sinh trưởng của cây, cùng với hệ thống tưới nước nhỏ giọt theo công nghệ Israel kết hợp phun sương, sẽ cung cấp nước và dinh dưỡng chính xác đến tận gốc rễ, giúp tiết kiệm tối đa lượng nước và phân bón cho cây trồng, giảm chi phí nhân công, tăng độ đồng đều cho nông sản. Nhờ đó, phương thức này không chỉ đảm bảo năng suất ổn định mà còn mở ra cơ hội canh tác nghịch mùa, mang lại giá trị kinh tế cao và bền vững hơn so với phương thức truyền thống”. Toàn bộ nguồn cây giống, phân bón và quy trình kỹ thuật trồng của gia đình ông đều được Công ty TNHH TM-DV Nông nghiệp CNC Rich Farm cung cấp chuyển giao và tuân thủ theo tiêu chuẩn an toàn từ khâu làm đất, phối trộn nguyên liệu để trồng cây; việc bón phân, tưới tự động, theo dõi sinh trưởng, điều chỉnh ánh sáng, nhiệt độ đều được tuân thủ nghiêm ngặt, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học vào sản xuất. Theo tính toán của gia đình, mỗi năm sản xuất 2 vụ dưa với sản lượng đạt 3 – 4 tấn/vụ và 1 vụ rau với sản lượng đạt 5 – 6 tấn, với giá bán từ 25.000đ/kg – 30.000 đ/kg đối với dưa kim hoàng hậu và 15.000 – 25.000 đồng với rau củ, được nhập chủ yếu cho thương lái đến thu mua trực tiếp và phân phối tại các cửa hàng, chợ trên địa bàn trong và ngoài xã. Ngoài ra đối với dưa Kim hoàng hậu được Công ty TNHH TM – DV Nông nghiệp CNC Rich Farm cam kết với cơ chế mở, bao tiêu sản phẩm nếu chủ sản xuất có nhu cầu. Từ đó, giúp hộ gia đình yên tâm sản xuất. Trừ chi phí, mỗi năm mô hình của gia đình Ông Hạnh cho lợi nhuận đạt khoảng 200 triệu đồng, so với trồng lúa và cây rau màu truyền thống cho lợi nhuận cao hơn từ 2 – 3 lần. Ngoài ra, gia đình còn góp phần tạo thêm việc làm thời vụ cho 4-5 lao động địa phương với thu nhập từ 250.000 – 300.000 đồng/người/ngày.
Một mô hình khác trong chuyển dịch cơ cấu sản xuất tại địa phương là mô hình trồng cây Macca trên vùng đất Thượng Ninh đang khẳng định hiệu quả kinh tế rõ rệt. Macca là cây thân gỗ có tán lá rộng và hệ rễ phát triển. Tán cây đóng vai trò như “tấm đệm” cản bớt lực của mưa lớn, trong khi bộ rễ đan sâu vào lòng đất giúp giữ đất, giữ nước, hạn chế rửa trôi và xói mòn – vấn đề thường trực ở vùng đồi núi. Đồng thời, việc trồng và phát triển vùng trồng Macca giúp chuyển đổi từ đất đồi trọc sang thảm thực vật rừng bền vững. Lá mắc ca rụng xuống tạo lớp thảm mục dày, giữ ẩm cho đất, phân hủy thành mùn tăng độ phì nhiêu và cải thiện hệ vi sinh vật trong đất. Ngoài ra hạt Macca lại có giá trị dinh dưỡng cao, tốt cho sức khỏe và được người tiêu dùng ưa chuộng lại dễ trồng phù hợp với điều kiện khí hậu thổ nhưỡng địa phương nên được chính quyền hết sức quan tâm, khuyến khích phát triển.
Từ diện tích ban đầu chỉ 1,5 ha, đến nay toàn xã đã nhân rộng chuyển đổi thành công 18 ha đất vườn đồi trồng mía, sắn kém hiệu quả sang trồng Macca, trong đó có khoảng 8 ha đang trong giai đoạn cho thu hoạch. Trung bình mỗi năm, địa phương thu hoạch khoảng 15 – 18 tấn quả tươi, được Hợp tác xã (HTX) Macca Thành Phát thu mua với giá ổn định từ 28.000 đến 30.000 đồng/kg. Đặc biệt, thông qua việc liên kết chuỗi giá trị với HTX, các hộ dân còn được hỗ trợ cung cấp nguồn cây giống sạch bệnh được lựa chọn kỹ càng, hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc, sử dụng phân bón thuốc BVTV theo tiêu chuẩn được khuyến cáo, từ đó các sản phẩm quả tươi của các hộ dân được HTX bao tiêu để chế biến sâu thành các dòng sản phẩm cao cấp như: Macca sấy mứt, tinh dầu, rượu hạt Macca,… đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, đáp ứng tốt thị hiếu thị trường. Nhờ vậy giúp người dân yên tâm sản xuất và phát triển kinh tế. Ngoài ra tận dụng lợi thế vườn đồi, người dân còn chủ động xen canh chè và phát triển nghề nuôi ong dưới tán rừng, vừa đa dạng hóa nguồn thu, vừa nâng cao độ che phủ, chống xói mòn đất. Từ chỗ canh tác dè dặt, cây Macca giờ đây đã trở thành “cây trồng chủ lực” giúp nhiều hộ dân Thượng Ninh thoát nghèo bền vững và phát triển kinh tế xanh.
Vườn Macca tại xã Thượng Ninh
Thực tế cho thấy thông qua việc lựa chọn cây trồng phù hợp với từng vùng đất, từng tiểu khí hậu, đáp ứng nhu cầu và tập quán canh tác của người dân. Các mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại xã Thượng Ninh cho thấy hiệu quả rõ rệt, năng suất cao, chi phí đầu tư hợp lý và đầu ra sản phẩm ổn định thông qua liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã. Nhờ đó, thu nhập của người dân trên cùng một đơn vị diện tích tăng lên đáng kể so với sản xuất các loại cây trồng truyền thống, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp địa phương theo hướng bền vững.
Bùi Thám