Hiệu quả kinh tế nghề chế biến thủy hải sản tại xã Ngư Lộc, huyện Hậu Lộc
Ngư Lộc là một xã vùng biển của huyện Hậu Lộc với đường bờ biển dài 1,2 km, được thiên nhiên ưu ái ban tặng cho một ngư trường rộng lớn và phong phú về các loài hải sản. Toàn xã có tới 85% dân số sống bằng nghề đánh bắt khai thác vì vậy nguồn cung hải sản khá dồi dào, tận dụng lợi thế đó nghề chế biến thủy hải sản ra đời và phát triển giúp nâng cao giá trị kinh tế biển, nâng cao đời sống kinh tế và tăng thu nhập cho người lao động địa phương.
(Vùng biển xã Ngư Lộc, huyện Hậu Lộc)
Hiện toàn xã có 212 phương tiện khai thác (tàu có chiều dài từ 15m trở lên có 119 phương tiện, từ 12 – 15m có 93 phương tiện và có 6 phương tiện đăng ký khai thác vùng biển xa với tổng công suất gần 80.000 CV, sản lượng hải sản khai thác hàng năm bình quân đạt trên 13 nghìn tấn. Hiện toàn xã có khoảng 200 hộ, cơ sở kinh doanh, chế biến thủy hải sản với các sản phẩm hải sản khô như mực khô, moi khô, tôm khô, cá khô, hải sản cấp đông, nước mắm, mắm tôm, ruốc, chả cá,…. và chế biến bột cá làm thức ăn chăn nuôi. Ước tính hàng năm, các hộ làm nghề trong xã đã tiêu thụ bình quân khoảng 6.000 – 7.000 tấn nguyên liệu/năm. Năm 2024, tổng doanh thu chế biến thủy hải sản của xã đạt trên 300 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho hơn 700 lao động địa phương với mức thu nhập ổn định từ 6 – 8 triệu đồng/người/tháng.
Để đạt được những kết quả như hiện tại phải kể đến sự đổi mới tích cực trong hoạt động chế biến hải sản của địa phương. Giai đoạn trước đây, toàn xã có khoảng 50 – 60 hộ tham gia chế biến hầu hết có quy mô nhỏ lẻ, công nghệ, thiết bị sản xuất lạc hậu nên chủ yếu là sơ chế, gia công nguyên liệu vì vậy sản lượng thu mua và chế biến thấp, sản phẩm cũng chưa đáp ứng được các điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm, vấn đề vệ sinh môi trường, nhãn mác bao bì và khâu quảng bá tiếp thị cũng chưa được chú trọng nhiều nên giá trị sản phẩm chưa cao nên thị trường tiêu thụ chủ yếu trong và ngoài địa phương ở một số các tỉnh lân cận như Ninh Bình, Hà Nội, Hải Phòng,… Những năm gần đây, để đáp ứng nhu cầu thị trường tăng cao, có đến 80% trong tổng số các cơ sở chế biến đã dần nâng cao phương thức sản xuất, đổi mới công nghệ bảo quản chế biến hướng tới sản xuất quy mô lớn đạt chuẩn như đầu tư hệ thống kho lạnh, lò hấp, sấy công nghiệp, máy nghiền, máy ly tâm, máy đóng gói, hút chân không,… Nhờ đó, lượng thu mua hải sản trực tiếp từ các tàu khai thác của các cơ sở được tăng lên đáng kể đảm bảo cung ứng đủ nhu cầu chế biến và tiêu thụ của khách hàng trong năm mà không phải phụ thuộc vào thời vụ đánh bắt. Thời gian bảo quản sản phẩm sau chế biến được lâu hơn, giá bán cũng cao hơn như tôm nõn khô có giá từ 600.000 – 1.200.000 đồng/kg, cá thu nướng có giá 350.000 – 380.000 đồng/kg (trong khi giá tôm tươi chỉ từ 200.000 – 300.000 đồng/kg, giá cá tươi chỉ từ 150.000 – 180.000 đồng/kg) cho giá trị tăng gấp 3 – 4 lần so với sản phẩm tươi, hiệu quả kinh tế cũng tăng lên từ 30 – 40% so với khi chưa chế biến. Cùng với đó các cơ sở sản xuất đẩy mạnh hoạt động quảng bá tiếp thị, chú trọng đầu tư hình thức mẫu mã bao bì sản phẩm vì vậy sản phẩm hải sản của Ngư Lộc được nổi tiếng trong cả nước và được người tiêu dùng yêu thích bởi chất lượng, hương vị thơm ngon đặc trưng cũng như sản phẩm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Sản phẩm được bán trên toàn quốc thông qua các đại lý, cửa hàng phân phối, nhà hàng, các cửa hàng thực phẩm an toàn, siêu thị và xuất khẩu nước ngoài càng khẳng định vị thế sản phẩm hải sản của địa phương.
Chị Nguyễn Thị Thủy, chủ cơ sở chế biến hải sản Quân Thủy (thôn Thắng Lộc, xã Ngư Lộc, huyện Hậu Lộc) cho biết: “Từ khi đầu tư hệ thống kho lạnh, chị không phải lo về nguyên liệu đầu vào và giá thu mua biến động bởi mỗi khi vào vụ khai thác chị sẽ thu mua hải sản trực tiếp từ các tàu và trữ đông trong kho lạnh để chế biến quanh năm. Quy trình sản xuất có sự hỗ trợ của một số máy móc nên luôn đảm bảo sự chế biến sạch sẽ, giữ được hương vị đặc trưng của sản phẩm nên được khách hàng trong và ngoài nước yêu thích, tin tưởng sử dụng. Sản phẩm cá nướng có giá cao hơn từ 150.000 – 180.000 đồng/kg so với sản phẩm cá tươi, cho thu nhập hàng năm của gia đình chị đạt 3 – 4 tỷ đồng/năm”
(Cơ sở chế biến cá thu nướng Quân Thủy)
Phát triển nghề chế biến thủy hải sản là hoạt động được chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm bên cạnh hoạt động khai thác để bảo quản chế biến và đa dạng sản phẩm cung cấp cho thị trường giúp nâng cao giá trị sản phẩm. Để nghề chế biến hải sản phát triển bền vững, tương xứng với tiềm năng thế mạnh địa phương, chính quyền các cấp và các ngành chức năng đã có những cơ chế, chính sách hỗ trợ như: đầu tư xây dựng, hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng và dịch vụ hậu cần nghề cá, nâng cao nhân lực đảm bảo phục vụ tốt nhu cầu phát triển ngành khai thác, quy trình giám sát và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác, từng bước phát triển đội tàu dịch vụ, thu mua, bảo quản và sơ chế sản phẩm trên biển để tiết kiệm thời gian và giảm chi phí, nâng cao chất lượng nguyên liệu; đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng như đường giao thông, kênh thoát nước, quy hoạch phân khu các dịch vụ hỗ trợ; tạo điều kiện cho các cơ sở chế biến được vay vốn ngân hàng để mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ thiết bị chế biến nâng cao chất lượng sản phẩm, tiếp tục phát triển nguồn nguyên liệu tại chỗ theo hướng đa dạng hóa sản phẩm, chú trọng đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm trong sản xuất tiêu thụ gắn với bảo vệ môi trường, phát triển sản xuất, kinh doanh bền vững; đẩy mạnh liên doanh, liên kết với các doanh nghiệp lớn trong tỉnh và trong nước để mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu; khuyến khích người dân tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng sản phẩm hiện có, nghiên cứu chế biến sâu các sản phẩm mới để tham gia chương trình OCOP của huyện, tỉnh; chú trọng hình thức bao bì, nhãn mác, sử dụng tem, mã vạch truy xuất nguồn gốc để định vị sản phẩm trên thị trường; tích cực tham gia trưng bày và bán tại các hội chợ kết nối cung cầu trong và ngoài tỉnh, quảng bá trên các sàn thương mại điện tử, xây dựng các video, phóng sự hình ảnh để quảng bá sản phẩm gắn với du lịch địa phương.
Nghề chế biến hải sản ở xã Ngư Lộc nói riêng, huyện Hậu Lộc nói chung đã và đang là ngành kinh tế mũi nhọn song song với hoạt động đánh bắt khai thác, góp phần vào việc đa dạng sản phẩm, dịch vụ đi kèm tạo công ăn việc làm cho người dân, tăng nguồn thu nhập, góp phần xóa đói giảm nghèo, thay đổi diện mạo sức sống cho vùng biển đảo xứ Thanh.
Phương Thúy