Hiệu quả mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái tại huyện Vĩnh Lộc
Những năm gần đây, mức sống và điều kiện kinh tế của người dân tăng cao, ngoài các nhu cầu thiết yếu thì nhu cầu thụ hưởng nâng cao chất lượng cuộc sống ngày càng được chú trọng. Bởi vậy xu hướng du lịch trải nghiệm các mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái đang ngày càng phát triển mạnh mẽ và thu hút khách du lịch. Nhiều doanh nghiệp, HTX, trang trại đã tận dụng lợi thế và sáng tạo để phát triển loại hình du lịch này. Tại huyện Vĩnh Lộc, mô hình này mang lại hiệu quả tích cực, vừa quảng bá tạo đầu ra tại chỗ cho sản phẩm nông nghiệp, vừa tạo thêm sản phẩm du lịch mới, hấp dẫn, thân thiện môi trường.
(Mô hình trồng sen tại xã Vĩnh Hùng)
Huyện Vĩnh Lộc là huyện trung du của tỉnh Thanh Hóa, có địa hình phong phú với những dãy núi đá và hệ thống sông ngòi, hồ đầm tạo nên cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp đa dạng. Hệ thống các điểm du lịch nổi tiếng như khu di tích lịch sử Thành Nhà Hồ, khu danh thắng Kim Sơn, phủ chúa Trịnh,… có giá trị về lịch sử, văn hóa, tâm linh có ý nghĩa với du khách trong nước và quốc tế. Trong những năm qua, nhằm phát triển ngành du lịch Vĩnh Lộc đã triển khai xây dựng các tuyến du lịch trong và ngoài huyện cùng với các điểm du lịch homestay, du lịch sinh thái cộng đồng để khai thác tối đa tiềm năng từ các điểm này. Huyện đã có những chính sách hỗ trợ người dân phát triển các mô hình nông nghiệp gắn với du lịch cộng đồng như hỗ trợ về chính sách đất đai, tập huấn kiến thức về du lịch sinh thái, nông nghiệp nông thôn, cách thức vận hành tổ chức mô hình, tăng cường thông tin quảng bá, thực hiện video phóng sự đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội, tiến hành in ấn tờ rơi, bản đồ chỉ dẫn du lịch quảng bá tại các khách sạn lớn, các điểm du lịch nổi tiếng trong tỉnh và thông qua hiệp hội du lịch các tỉnh: Ninh Bình, Hà Nội, Quảng Bình,…, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tổ chức hoạt động du lịch nhằm thu hút khách tham quan lưu trú trải nghiệm các dịch vụ trên cơ sở khai thác và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan thiên nhiên trên địa bàn góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị sản xuất, thúc đẩy phát triển ngành du lịch tại địa phương,
Giai đoạn trước, một số xã như Vĩnh Hùng, Vĩnh Long, Vĩnh Tiến, Vĩnh An, Vĩnh Minh… có nhiều diện tích đồng chiêm trũng, đầm lầy bị bỏ hoang gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp. Tại những khu vực này người dân chỉ có thể trồng được một vụ lúa cho năng suất thấp hiệu quả kinh tế không cao, vì vậy xã đã vận động, hỗ trợ người dân chuyển đổi những diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả sang các mô hình trồng sen kết hợp thả cá hay trồng cây hoa súng, cây ấu, cây khoai bông nhằm khai thác tối đa hiệu quả kinh tế tăng nguồn thu nhập cho các hộ nông dân. Điển hình như tại xã Vĩnh Hùng, từ khi xã thực hiện chương trình chuyển đổi ruộng đất các hộ dân đã thuê lại 40ha khu vực đồng chiêm trũng sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả để cải tạo trồng sen, thả cá, nuôi vịt. Theo anh Hoàng Văn Thái, một hộ dân sản xuất tiêu biểu cho biết: “anh đã thuê 4 ha khu đồng chiêm trũng của xã để làm mô hình trồng sen. Trồng sen phù hợp với điều kiện tự nhiên khu vực, chi phí đầu tư ban đầu không quá lớn, sen là cây lâu năm chỉ cần trồng một lần có thể thu hoạch nhiều lần, các sản phẩm của cây sen như lá, ngó, củ, hoa, hạt… được khách hàng ưa chuộng. Ngoài ra, anh còn kết hợp nuôi cá, vịt để tận dụng được nguồn thức ăn tự nhiên trong đầm hồ từ đó giảm chi phí đầu vào và có thêm sản phẩm từ chăn nuôi. Các sản phẩm nông nghiệp thu hoạch được có giá bán bình quân từ 30.000 – 50.000 đồng/kg các loại, theo tính toán của anh thu nhập từ sản xuất thuần nông nghiệp đạt được mức trung bình từ 200 – 300 triệu đồng/năm. Hay mô hình nông nghiệp trồng củ ấu tại xã Vĩnh An sản phẩm chỉ phục vụ trong địa phương hoặc làm thức ăn chăn nuôi, giá bán thấp khoảng 5- 10.000 đồng/kg cho thu nhập chỉ từ 40 – 50 triệu đồng/ha, đầu ra sản phẩm bấp bênh phụ thuộc nhiều vào thương lái và thị trường nên giá trị sản phẩm, hiệu quả kinh tế chưa cao.
Tuy nhiên những năm gần đây, nhận thấy tiềm năng du lịch tại địa phương thông qua các chương trình phát triển du lịch của huyện cùng những chính sách kích cầu du lịch, lượng du khách đến với Vĩnh Lộc ngày nhiều hơn, cùng với sự hướng dẫn, hỗ trợ của xã, huyện, kết hợp với các đơn vị lữ hành, hiệp hội du lịch các tuyến tour du lịch nội, ngoại vùng được hình thành. Các mô hình du lịch sinh thái trải nghiệm đồng quê kết hợp với các điểm di tích, danh thắng trở thành điểm đến không thể thiếu trong tour du lịch về với di sản thế giới thành Nhà Hồ. Để đảm bảo phục vụ nhu cầu tham quan trải nghiệm của du khách các hộ đã cải tạo và trồng hoa tại các bờ vùng xung quanh ao sen tạo lối đi cho khách, làm một số cầu tre, đóng thuyền, phân luống tạo đường thuyền phục vụ khách chèo thuyền hái hoa, đầu tư trang phục và cho thuê chụp ảnh, lắp đặt chòi nổi bằng tranh tre nứa lá phục vụ khách câu cá, thưởng thức ẩm thực ngay trên chòi. Đến với đầm sen, du khách sẽ được hòa mình vào thiên nhiên, ngắm nhìn vẻ đẹp đồng quê thanh bình với những dãy núi xanh mướt, những cánh đồng sen rộng bát ngát đầy màu sắc rực rỡ, tận hưởng bầu không khí trong lành, mát dịu, hương thơm thanh mát của hoa sen, tham gia các hoạt động giải trí, chụp ảnh lưu niệm và được thưởng thức những món ăn đặc sản quê hương sẽ là những trải nghiệm đáng nhớ cho du khách. Sau nhiều năm chuyển đổi mô hình trồng cây sen, củ ấu đã giúp hộ gia đình cũng như các hộ nông dân khác thoát nghèo, phát triển kinh tế. Du khách đến đây không chỉ được ngắm sen, chụp ảnh mà còn có thể trực tiếp mua các sản phẩm nông nghiệp như hạt sen, củ sen, ngó sen, củ ấu về sử dụng và làm quà giúp nâng sức tiêu thụ và nâng giá trị sản phẩm lên gấp nhiều lần. Từ đó diện tích mô hình trồng sen tăng lên trên 50 ha, mô hình trồng trồng củ ấu tăng từ 7 ha lên 15 ha. Giá bán sản phẩm cũng tăng lên gấp 1,5 – 2 lần, các hộ nông dân quảng bá sản phẩm nông nghiệp, đặc sản địa phương gia tăng sản lượng tiêu thụ và giá trị sản phẩm một cách nhanh chóng đa dạng hóa nguồn thu nhập, nâng cao đời sống người dân.Với những nguồn thu từ sản phẩm nông nghiệp và từ các dịch vụ. Mô hình sinh thái kết hợp du lịch đã cho lợi nhuận kinh tế tăng lên từ 300 – 400 triệu đồng/năm (cao hơn so với sản xuất thuần nông nghiệp gấp 5 – 6 lần)”. Bên cạnh khai thác thuần nông nghiệp, các hộ nông dân đã biến các mô hình sản xuất nông nghiệp của mình thành địa điểm hút khách đến tham quan, chụp ảnh, quảng bá thương hiệu sản phẩm nông nghiệp và dịch vụ du lịch đồng quê của mình, gia tăng giá trị sản phẩm.
(Khu danh thắng Kim Sơn, xã Vĩnh An)
Hoạt động phát triển du lịch cũng được gắn với chương trình OCOP mỗi xã một sản phẩm, huyện Vĩnh Lộc đang nỗ lực quảng bá và bán đặc sản địa phương như sâm báo và các sản phẩm chế biến từ sâm, gạo nếp hạt cau, sen và các sản phẩm chế biến từ sen, bánh răng bừa, chè lam Phủ Quảng, kẹo lạc,… tại các điểm du lịch giúp quảng bá các sản phẩm nông sản đặc trưng của huyện đến với du khách trong và ngoài tỉnh một cách nhanh chóng, dễ dàng. Hỗ trợ các hợp tác xã, hộ dân sản xuất các sản phẩm theo chuỗi giá trị từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, tạo nên các sản phẩm mang tính vùng miền và nhất là gắn với du lịch. Thời gian tới, xã khuyến khích người dân chuyển đổi những diện tích trồng lúa kém hiệu quả sang trồng những loại cây phù hợp với điều kiện tự nhiên tại địa phương để vừa tạo nên cảnh sắc cho quê hương, tăng cường sự tương tác trải nghiệm, hiểu biết văn hóa, phong tục tập quán, sinh hoạt giữa du khách và người dân, tạo việc làm tăng thu nhập cho người dân.
Phát triển mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái cho thấy đang là hướng đi đúng đắn góp phần bảo tồn những di sản văn hóa lịch sử, cảnh quan thiên nhiên, bảo vệ môi trường, lưu giữ và phát triển những sản phẩm nông sản vùng miền đặc trưng, nâng cao ý thức người dân và du khách. Đây là hoạt động ý nghĩa, không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người sản xuất mà còn quảng bá, thúc đẩy tiêu thụ cho các sản phẩm nông nghiệp tại địa phương huyện Vĩnh Lộc nói riêng, tỉnh Thanh Hóa nói chung.
Phương Thúy