Hiệu quả từ mô hình liên kết trồng tre Lục Trúc lấy măng tại xã Minh Sơn
Minh Sơn là một xã miền núi nằm phía Tây của tỉnh Thanh Hóa, kinh tế của người dân còn nhiều khó khăn, nguồn thu nhập chính đến từ trồng và khai thác nông, lâm sản từ rừng. Để nâng cao giá trị sản xuất trên một hecta đất canh tác cho nông dân, trong những năm qua, chính quyền địa phương đã tập trung hỗ trợ, khuyến khích người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, thay thế các loại cây lâm nghiệp có giá trị kinh tế thấp sang trồng các cây có giá trị kinh tế cao hơn theo hướng sản xuất hàng hóa; gắn việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng với triển khai xây dựng các mô hình kinh tế hiệu quả, qua đó tạo động lực cho đồng bào vùng dân tộc thiểu số và miền núi vươn lên phát triển kinh tế, ổn định đời sống. Một trong số đó là mô hình trồng tre lục trúc lấy măng.
Hình ảnh: Sản phẩm măng tươi Lục Trúc
Chị Đinh Thị Lệ là một người con của miền sơn cước xã Minh Sơn, kinh tế gia đình vốn gắn liền với 1,5 ha đất rừng trồng keo, song nhận thấy cây keo có thời gian từ trồng đến thu hoạch kéo dài trung bình từ 5-7 năm, lại phụ thuộc vào thương lái nên dễ bị ép giá khi vào mùa thu hoạch, cộng thêm chi phí nhân công ngày một tăng dẫn đến hiệu quả kinh tế từ cây trồng này ngày một giảm sút…Để tìm hướng đi mới nhằm cải thiện đời sống gia đình, chị Lệ đã kiếm tìm những mô hình kinh tế về rừng trên các trang mạng và từ bạn bè. Tình cờ xem được mô hình trồng măng Lục Trúc tại Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên mang lại hiệu quả kinh tế cao nên chị đã bàn với gia đình lên thực tế để tham quan học hỏi kinh nghiệm. Sau một thời gian tìm hiểu, học hỏi và nắm bắt được kỹ thuật và kinh nghiệm về trồng và chăm sóc cây tre Lục Trúc lấy măng, chị đã mạnh dạn chuyển đổi rừng keo sang trồng tre Lục Trúc. Chị Lệ chia sẻ: Tre Lục Trúc là giống tre có nguồn gốc từ Đài Loan nhưng đã được đưa về trồng thử nghiệm và nhân rộng tại một số tỉnh thành tại Việt Nam như Thái Nguyên, Tuyên Quang Bắc Giang (nay là Bắc Ninh), …cho năng suất chất lượng cao. Giống cây này dễ trồng, dễ chăm sóc, thời điểm xuống giống tốt nhất vào tháng 5- tháng 7, trước khi trồng cần chuẩn bị đào hố sâu khoảng 40-50cm, rộng 40-50cm, bón lót phân hữu cơ và vôi bột, khoảng cách giữa các khóm cây là 4m, khoảng cách giữa hai hàng ít nhất là 4 – 5m, mật độ trồng từ 400 – 625 cây/ha;. Sau khi trồng cần chú ý tưới nước bón phân định kỳ, làm cỏ, xới xáo xung quanh gốc. Khoảng 01 năm là bắt đầu thu hoạch, thời điểm để thu hoạch măng bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 9 hàng năm, chu kỳ thu hoạch măng sẽ kéo dài từ 10-12 năm, trung bình mỗi gốc măng có từ 6 đến 7 cây chính, mỗi năm cho thu hoạch từ 10 – 15kg măng/gốc. Khác với măng truyền thống, măng tre Lục Trúc ngoài chế biến như xào, nấu, ngâm măng ớt có thể ăn sống trực tiếp và quá trình sơ chế rất đơn giản không tốn nhiều công sức, đồng thời vì thời gian khai thác kéo dài và liên tục nên măng Lục Trúc luôn đảm bảo tươi, ngon, vị thanh, ngọt và giòn rất phù hợp với các món ẩm thực của người phương Đông nên rất được thị trường ưa chuộng. Với 1,5 ha trồng tre Lục Trúc lấy măng mỗi năm gia đình chị Lệ bán ra thị trường khoảng 15 tấn măng tươi với giá bán từ 50.000 đồng/kg, cho doanh thu khoảng 600 – 700 triệu đồng, trừ chi phí thu nhập của gia đình đạt 200-300 triệu cao hơn nhiều so với trồng keo. Từ đó, góp phần cải thiện và nâng cao đời sống cho gia đình.
Từ những thành quả mà gia đình đã đạt được sau khi thực hiện mô hình trồng tre Lục Trúc lấy măng và mong muốn nhân rộng mô hình giúp bà con trong xã thoát nghèo vươn lên phát triển kinh tế. Năm 2023, chị Lệ cùng một số người dân trong xã đã đứng ra thành lập Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp măng Lục Trúc Xuân Hanh với 7 thành viên. Từ khi đi vào hoạt động, các thành viên trong Hợp tác xã (HTX) thường xuyên được trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau về vốn, kỹ thuật trồng, chăm sóc cây giống từ đó nhân rộng diện tích trồng tre Lục Trúc của HTX lên 10 ha. Với phương châm mang những sản phẩm an toàn nhất đến tay người tiêu dùng, HTX luôn tuân thủ đầy đủ quy trình kỹ thuật, tỉ mỉ trong từng khâu chăm sóc cây tre giống: từ đầu tư cơ giới hóa đưa máy móc vào quá trình làm đất đến việc sử dụng phân hữu cơ và các chế phẩm sinh học để nuôi dưỡng và phòng trừ sâu bệnh. Theo như anh Cảnh một thành viên của HTX cho biết: “Trong quá trình vun trồng và chăm sóc chúng tôi luôn thực hiện chính sách “Ba không”, đó là: “Không dùng phân hóa học, không dùng thuốc trừ sâu và không dùng thuốc kích thích”. Để làm được điều đó HTX sử dụng phân bón chủ yếu là phân gà đã ủ hoai kết hợp với bùn hoa và lá cây mục; thay thế thuốc trừ sâu bằng kinh nghiệm dân gian dùng ớt ngâm với rượu sau đó pha loãng phun trực tiếp để phòng trừ sâu bệnh, còn đối với các loại sâu đục thân hại rễ thì dùng vôi bột ủ sẵn bón xung quanh gốc”. Ngoài ra, để nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm HTX đã xây dựng nhà kho bảo quản và các loại máy để đóng gói, hút chân không cho sản phẩm nhằm kéo dài thời gian bảo quản, giữ cho sản phẩm luôn được tươi ngon khi đến tay khách hàng.
Hình ảnh: Sản phẩm măng sau khi bóc vỏ đóng túi hút chân không
Nhận thấy tiềm năng phát triển từ tre Lục Trúc và nhu cầu ngày càng lớn của thị trường về một sản phẩm ngon, sạch và tốt cho sức khỏe này. Vì vậy, trong những năm qua hợp tác xã đã xây dựng mối liên kết từ khâu sản xuất tới tiêu thụ sản phẩm với các hộ dân trong vùng để đáp ứng nhu cầu thị trường. Trong mối liên kết này, HTX sẽ cung cấp cây giống cho các hộ tham gia liên kết, tiền cây giống có thể trả trước hoặc được khấu trừ sau khi HTX thu mua lại sản phẩm, đồng thời HTX sẽ hỗ trợ các hộ liên kết về kỹ thuật từ quá trình làm đất, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến khi thu hoạch và thu mua măng tươi cho các hộ dân; Đối với các hộ tham gia liên kết phải tuân thủ đúng kỹ thuật được khuyến cáo, đảm bảo chất lượng măng theo đúng cam kết với HTX. Với giá thu mua từ 30.000 – 35.000 đồng/kg (măng tươi chưa bóc vỏ), mỗi năm HTX thu mua từ 20-25 tấn măng tươi đã giúp các hộ dân có thêm nguồn thu nhập ổn định và yên tâm khi tham gia liên kết sản xuất.
Không chỉ chú trọng vào mở rộng quy mô sản xuất và chất lượng sản phẩm, để đảm bảo đầu ra và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, HTX đã và đang từng bước xây dựng thương hiệu cho sản phẩm măng Lục Trúc đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, đồng thời đa dạng hóa sản phẩm nhằm giúp người tiêu dùng có thêm nhiều lựa chọn như: Măng tươi; Măng hấp chín bằng nồi hơi; Măng ngâm ớt; Măng sấy khô…và được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh ưa chuộng. Sản phẩm làm ra đến đâu được các cửa hàng và thương lái thu mua hết đến đó. Hiện nay sản phẩm măng Lục Trúc Xuân Hanh đã có mặt tại nhiều cửa hàng sạch trong và ngoài tỉnh và được các thương lái mua số lượng lớn để vận chuyển đi khắp các tỉnh thành trong cả nước.
Với sự nỗ lực, cố gắng học hỏi kinh nghiệm, tìm hiểu thị trường và đa dạng hóa sản phẩm đến nay HTX đã và đang duy trì 10 ha diện tích trồng măng theo tiêu chuẩn VietGAP và liên kết với các hộ dân trong xã; Mỗi năm cung cấp ra thị trường khoảng 100 -120 tấn măng các loại mang về doanh thu 4-5 tỷ đồng. Đồng thời, HTX cũng giải quyết việc làm thường xuyên cho 5-7 lao động và hàng chục lao động thời vụ tại phương với mức thu nhập từ 6-8 triệu đồng/người/tháng.
Có thể nói, mô hình liên kết trồng tre Lục Trúc lấy măng tại xã Minh Sơn đã và đang góp phần giải quyết việc làm, tạo thu nhập ổn định và nâng cao mức sống cho người dân. Từ đó mở ra hướng đi mới và tạo động lực phát triển bền vững cho cho người dân trên địa bàn xã nói riêng và khu vực miền núi phía Tây của tỉnh Thanh Hóa nói chung.
Hồ Lý