Sản xuất và chế biến cây nghệ nếp đỏ cho hiệu quả kinh tế tại HTX nông sản dược liệu Ánh Mai, xã Thọ Bình, tỉnh Thanh Hoá
Thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TU ngày 20/4/2015 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về tái cơ cấu ngành nông nghiệp đến năm 2020, định hướng đến năm 2025 theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững cũng như đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ trong sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đơn vị diện tích theo hướng đa dạng hóa nhiều cây trồng. Được sự quan tâm của các cấp chính quyền cũng như nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm từ cây nghệ nếp đỏ, chị Vi Thị Ánh, thôn 6, xã Thọ Bình, tỉnh Thanh Hoá, nhận thấy tiềm năng của cây nghệ nếp đỏ là cây dễ trồng, không mất nhiều công chăm sóc, ít sâu bệnh mà giá lại cao, một loại dược liệu quý nhưng chưa được khai thác hiệu quả, chị đã quyết tâm khởi nghiệp với mong muốn nâng cao thu nhập cho gia đình và bà con quê hương. Năm 2023, HTX Nông sản dược liệu Ánh Mai, xã Thọ Bình được thành lập do chị Vi Thị Ánh làm giám đốc, HTX đầu tư trồng cây nghệ nếp đỏ với diện tích 10 ha và liên kết với các hộ trồng nghệ nếp đỏ trong xã nhằm mở rộng diện tích trồng nghệ nếp đỏ theo hướng sản xuất hàng hóa từ nguồn nguyên liệu sạch.
Nghệ nếp đỏ (hay còn gọi là nghệ đỏ) là một giống nghệ quý, thuộc họ gừng (Zingiberaceae). Loại cây này có củ nhỏ, vỏ nâu sẫm, đặc trưng nhất là phần ruột bên trong có màu đỏ cam rất đậm, lá cây nghệ đỏ có hình trái xoan, dài tới 45cm và cuống lá có bẹ, hoa có màu vàng, có thể trồng được ở nhiều địa hình khác nhau, nhiều loại đất kể cả các vùng đất nghèo dinh dưỡng, ít sâu bệnh, được trồng phổ biến ở các vùng trung du miền núi, nghệ nếp đỏ được trồng từ tháng 2 đến tháng 4, khi cây nghệ đủ 11đến 12 tháng là thu hoạch. Là loại cây trồng có giá trị về dược liệu, gia vị, thực phẩm, có chứa hàm lượng lớn Curcumin, các sản phẩm từ nghệ nếp đỏ mang lại hiệu quả tốt hơn trong việc hỗ trợ điều trị và phục hồi sức khỏe, đặc biệt là các vấn đề về dạ dày, viêm khớp và làm đẹp da. Cây nghệ nếp đỏ là cây có nhiều đặc điểm thích nghi tốt với thổ nhưỡng ở vùng đất đỏ baza nơi đây, cây sinh trưởng khoẻ hơn các giống khác nên cho năng suất cao, khi trồng được áp dụng quy trình kỹ thuật về trồng, chăm sóc và sử dụng phân bón theo hướng VietGap, nghệ nếp đỏ là cây ít bị sâu bệnh nhưng vẫn cần phòng ngừa các bệnh như: Bệnh thối củ, bệnh héo xanh, sâu đục thân,, rệp sáp, nhện đỏ, nếu phát hiện có thể sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học để phòng trừ, với quy trình trồng và chăm sóc tốt nên cây nghệ đỏ cho năng suất bình quân đạt 45 tấn củ tươi/ha/năm.
Vùng trồng nghệ đỏ của HTX nông sản dược liệu Ánh Mai, xã Thọ Bình.
Với mong muốn đưa giá trị cây nghệ nếp đỏ có hiệu quả kinh tế cao hơn khi bán củ tươi và tạo ra những sản phẩm như: Tinh bột nghệ, nghệ khô lát sấy, nghệ khô nguyên củ, bột nghệ, bảo đảm chất lượng, an toàn cho sức khỏe, HTX đã đầu tư xây dựng khu chế biến với diện tích 200 m2, đầu tư dây chuyền chiết xuất tinh bột nghệ hiện đại như: Máy rửa, máy thái, máy xay, máy ép, máy vắt, máy lắng tinh bột, máy sấy, hệ thống lắng lọc, máy đóng gói,… quy trình sản xuất tinh bột nghệ là một chuỗi các công đoạn phức tạp, đòi hỏi sự tỉ mỉ để tách bỏ hoàn toàn tinh dầu và chất xơ, giữ lại phần tinh bột quý giá chứa Curcumin và được thực hiện theo đúng tiêu chuẩn chất lượng an toàn thực phẩm, bắt đầu từ khâu chuẩn bị nguyên liệu cho đến khâu đóng gói, được trồng và thu hoạch trực tiếp từ các khu vực trồng cùng với việc ứng dụng công nghệ sấy lạnh tiệt trùng hiện đại, đảm bảo không ký sinh trùng gây hại, đảm bảo thành phẩm luôn đạt chất lượng, độ nguyên chất, tinh bột nghệ đạt chuẩn sẽ có màu vàng tươi, mùi thơm nhẹ, vị hơi chát, bột mịn tơi xốp, không vón cục. Nghệ sau khi thu hoạch sẽ được rửa sạch loại bỏ tạp chất, cạo vỏ sau đó được cho vào máy xay nghiền nhỏ với nước. Hỗn hợp thu được sẽ được lọc tách bỏ xơ, tạp chất để thu được nước cốt nghệ. Phần nước nghệ thu lọc được sẽ được lắng lọc nhiều lần để thu được tinh bột nghệ nguyên chất nhất màu vàng sáng nhẹ. Tinh bột sẽ được phơi, sấy khô sau đó xay mịn, đóng gói. HTX cũng đáp ứng các quy định về chất lượng sản phẩm như nhãn hiệu bảo hộ sản phẩm; thông tin mã số, mã vạch; kiểm định chất lượng sản phẩm đạt yêu cầu, được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. Để sản xuất được 1 kg tinh bột nghệ nguyên chất, cần khoảng 30- 40 kg nghệ tươi, với giá bán từ 400.000 – 500.000 đồng/kg, giá bột nghệ từ 180.000 – 250.000 đồng/kg, giá 100.000 – 180.000 đồng/kg nghệ khô lát sấy, nghệ khô nguyên củ, hiệu quả kinh tế cao hơn so với khi chưa qua chế biến, doanh thu`1,2 tỷ đồng/năm, trừ mọi chi phí, sẽ cho lợi nhuận khoảng 500.000 triệu đồng/năm. Sản phẩm của HTX 100% được chế biến từ củ nghệ đỏ do chính người dân trồng tại địa phương, không chất tẩy, không chứa chất bảo quản, không pha trộn thêm bất kỳ thành phần phụ gia hoá học. Sản phẩm đáp ứng nhu cầu tiện lợi, hiệu quả cho người tiêu dùng.
Sản phẩm của HTX nông sản dược liệu Ánh Mai, xã Thọ Bình.
Qua nhiều năm tập trung phát triển, hoàn thiện và nâng cấp các sản phẩm từ cây nghệ đỏ bằng việc đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, cải tiến mẫu mã, bao bì, tem nhãn, xây dựng các trang website, Facebook, tham gia sàn giao dịch thương mại điện tử để giới thiệu và bán trực tiếp, tích cực tham gia các hội chợ trong và ngoài tỉnh. Các sản phẩm như: Tinh bột nghệ, nghệ khô lát sấy, nghệ khô nguyên củ, bột nghệ đã có mặt tại các đại lý, siêu thị, các cửa hàng tạp hoá, nhà phân phối trong và ngoài tỉnh (Hà Nội, Quảng Ninh, Nghệ An, Ninh Bình, TPHCM, …) mà còn xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản. Thời gian tới, định hướng của HTX là mở rộng diện tích cũng như liên kết nhiều hơn nữa với các hộ trồng nghệ đỏ trong và ngoài xã, mở rộng xưởng chế biến, tích cực quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu qua truyền thông, sàn thương mại điện tử trong nước để bắt kịp xu thế người tiêu dùng.
Sự ra đời của HTX đã góp phần tiêu thụ nguồn nguyên liệu do người dân sản xuất, đồng thời giải quyết việc làm cho 15 lao động, với thu nhập ổn định từ 5-7 triệu đồng/tháng. Hơn thế, chị còn hỗ trợ, hướng dẫn bà con trong xã cùng tham gia mô hình, góp phần thay đổi tư duy sản xuất theo hướng hiện đại và bền vững. Với những thành tựu nổi bật trong sản xuất, kinh doanh nông nghiệp, chị Vi Thị Ánh đã vinh dự là một trong 36 thanh niên được nhận giải thưởng Lương Định Của lần thứ XIX năm 2024, một trong những giải thưởng cao quý của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trao tặng những thanh niên có thành tích đặc biệt xuất sắc trong các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, công nghệ nông nghiệp, bảo vệ môi trường và xây dựng nông thôn mới. Đây không chỉ là niềm tự hào của riêng chị, mà còn là động lực để các thanh niên vùng nông thôn mạnh dạn khởi nghiệp và làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.
Từ thành công của HTX Nông sản dược liệu Ánh Mai, xã Thọ Bình, tỉnh Thanh Hoá trong thời gian tới nghiên cứu, quy hoạch các vùng có thổ nhưỡng phù hợp với điều kiện sinh trưởng của cây nghệ đỏ để định hướng, vận động nhân dân chuyển đổi những diện tích đất trồng màu kém hiệu quả sang trồng cây nghệ đỏ. Đồng thời, tạo cơ chế chính sách thuận lợi để HTX có thể mở rộng quy mô sản xuất, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân./.
Văn Lộc